زنگ میناب، ۲ دشمن شناسی: بدون سانسور!

مریم چهرقانی در گفت و گو با گزارشگر مهر، کتاب های «جهان خوار» و «فلسطین سرزمین پرماجرا» نوشته علی شعیبی، «اسپاگتی با سس قرمز» نوشته هادی حکیمیان و «پرونده زمین گیر» نوشته امید نصرالهی را برای مطالعه در زمینه دشمن شناسی به نوجوانان معرفی نمود و درباره ی دلیلهای پیشنهاد این آثار اظهار داشت: وجه مشترک این چهار کتاب این است که هرکدام از یک زاویه متفاوت به نوجوان کمک می کنند با تاریخ، روایت و زمینه های تشکیل مسئله آشنا شود.
او درباره ی کتاب «جهان خوار» اظهار داشت: برای آغاز بحث آمریکا گزینه قابل فهمی است، چون تلاش می کند به خودِ شعار «مرگ بر آمریکا» زمینه و پشتوانه تاریخی بدهد و نمونه هایی از رفتار و سیاست خارجی آمریکا در ایران و جهان را مرور کند. ازاین رو نوجوان می تواند به این نتیجه برسد که این شعار از کجا آمده و به چه اتفاقاتی اشاره دارد. «اسپاگتی با سس قرمز» نیز از مسیر داستان وارد موضوع می شود. بجای این که نوجوان با یک متن مستقیم تاریخی یا سیاسی مواجه باشد، مواجهه آمریکایی های شاغل در یک معدن در ایران با ساکنان و بومیان آن منطقه، فضای ایران قبل از انقلاب و تفاوت سبک زندگی ها، نتیجه اعتماد به آمریکا و موفقیت معامله با آنها را روایت می کند. همین داستانی بودن، کتاب را برای نوجوانی که شاید با متن های تاریخی ارتباط کمتری بگیرد، خواندنی تر می کند.
این کارشناس کتاب، درباب «فلسطین، سرزمین پرماجرا» بیان نمود: مزیت این کتاب هم این است که مسئله فلسطین را در یک بازه تاریخی طولانی روایت می کند: از جغرافیا و تاریخ سرزمین فلسطین تا تشکیل مناقشه معاصر و تحولات بعدی. استفاده از تصویر، کاریکاتور و داستانهای کوتاهِ مستند هم به فهم و جذابیت کتاب برای مخاطب نوجوان کمک کرده است. اما «پرونده زمین گیر» کمی متفاوت می باشد. کتاب بیشتر سراغ ریشه ها و لایه های تاریخی و فکری می رود و تلاش می کند نسبت ایران، یهود، صهیونیسم و اسرائیل را در یک روایت گسترده تر بررسی کند. زبان طنز، مثال های روزمره و ارجاع های تاریخی و اسطوره ای هم سبب شده متن فقط شبیه یک کتاب تاریخی خشک نباشد.
چهرقانی اضافه کرد: در مجموع، دلیل پیشنهاد این چهار عنوان این است که چهار مسیر متفاوت برای ورود نوجوان به یک موضوع پیچیده را فراهم می کنند: پژوهش و سند، داستان، داستان تاریخی و تحلیل. البته بهتر است نوجوان این کتاب ها را نقطه آغاز مطالعه بداند و برای رسیدن به تصویری دقیق تر، روایتها و منابع متفاوت درباره ی این موضوعات را هم بخواند.
او در پاسخ به این سوال که «چرا جنایت مدرسه شجره طیبه در میناب، با هیچ توجیه نظامی و سیاسی قابل چشم پوشی نیست و مردم خصوصاً نوجوانان و جوانان باید دشمن شناس باشند؟» توضیح داد: فکر می کنم اول مهر امسال برای بسیاری از ما مثل سالیان قبل نیست و یادآور داغ خردسالان میناب است. وقتی کیف و کفش و دفتر بچه هایمان را آماده می نماییم و لباس مدرسه شان را مرتب می نماییم، دشوار است یادمان نیاید که در میناب، مادرانی هستند که دیگر برای فرزندشان کیف مدرسه آماده نمی کنند. جنایت مدرسه «شجره طیبه» میناب را نمی شود پشت هیچ تحلیل نظامی یا ملاحظه سیاسی پنهان یا توجیه کرد. آنجا فقط یک ساختمان هدف قرار نگرفت؛ ۱۶۸ دانش آموز که می توانستند امروز در مدرسه و سر کلاس حاضر شوند، زنگ تفریح حیاط مدرسه را با صدای خنده هایشان پر کنند و با همان هیاهوی همیشگی به خانه برگردند، دیگر میان ما نیستند.
این نویسنده اضافه کرد: برای خانواده های آنها، جنگ با ترک مخاصمه و پایان عملیات نظامی تمام نمی گردد. داغ کودک، چیزی نیست که با گذشت زمان عادی شود. شاید بنابراین است که ما نباید اجازه بدهیم این رنج از حافظه مان پاک شود. وقتی می گوییم «۱۶۸ نفر»، شاید ناخواسته بزرگی فاجعه را پشت یک عدد پنهان نماییم. پشت هر عدد، یک زندگی بود؛ یک کودک که برای خانواده اش همه چیز بود. باید یادمان باشد که جای ۱۶۸ کودک خالی است. حافظه ما نباید بگذارد این نیمکت های خالی، عادی شوند. داغ خردسالان میناب نباید فقط سوگواری باشد؛ بلکه هشیاری برای آینده است. نوجوانان ما باید بدانند در جهان پیرامون شان چه می گذرد و دشمن واقعی کیست. واقعیت ماجرا چه بود تا حقیقت قربانی داستانهای دروغ جریان های رسانه ای نشود. دشمن شناسی یعنی شناختن تاریخ، سیاست ها، توانایی پرسیدن و مطالعه کردن، نه پذیرفتن کورکورانه هر روایتی. نوجوانی که دشمن را نمی شناسد، ممکنست تاریخ را از زبان دیگران بشنود و حتی قربانی تحریف آن شود. ما باید به نوجوانان مان کمک نماییم کتاب بخوانند، سؤال کنند، داستانهای مختلف را ببینند و قدرت تحلیل پیدا کنند.

به طور خلاصه او در رابطه با ی کتاب جهان خوار عنوان کرد: برای آغاز بحث آمریکا گزینه قابل فهمی است، چون تلاش می کند به خودِ شعار مرگ بر آمریکا زمینه و پشتوانه تاریخی بدهد و نمونه هایی از رفتار و سیاست خارجی آمریکا در ایران و جهان را مرور کند. این کارشناس کتاب، درباب فلسطین، سرزمین پرماجرا بیان نمود: مزیت این کتاب هم اینست که مساله فلسطین را در یک بازه تاریخی طولانی روایت می کند: از جغرافیا و تاریخ سرزمین فلسطین تا تشکیل مناقشه معاصر و تحولات بعدی. وقتی کیف و کفش و دفتر بچه هایمان را آماده می نماییم و لباس مدرسه شان را مرتب می نماییم، دشوار است یادمان نیاید که در میناب، مادرانی هستند که دیگر برای فرزندشان کیف مدرسه آماده نمی کنند.