به گزارش صد کادو به نقل از مهر، مراسم افتتاح کتابخانه شخصی غلامعلی حدادعادل که به بنیاد دائرهالمعارف اسلامی اهدا شده است، همزمان با هفته کتاب و کتاب خوانی، روز چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، در محل این بنیاد برگزار شد. در این آیین، کتابخانه شخصی غلامعلی حدادعادل، شامل بیشتر از ۲۵ هزار جلد کتاب و مجله، رسما در اختیار بنیاد دائرهالمعارف اسلامی قرار می گیرد تا این مجموعه باارزش در خدمت فعالیتهای علمی، پژوهشی و مطالعاتی و بهره مندی محققان و علاقمندان به کتاب و دانش قرار گیرد.
وی بعد از خوش آمدگویی به مهمانان خارجی و اساتید، و همینطور رحلت مرجع عالی قدر و استوار در کلام و استوار در نظر، مرحوم آیت الله العظمی وحید خراسانی، اظهار داشت: کتابخانه های مراکز علمی و تحقیقی، یکی از ارکان و موجباتِ غیرقابل انکار در تسهیلِ رشد و پیشرفت پژوهش هستند؛ چه کتابخانه هایی که به نام اشخاص اهداکننده نام گذاری شده اند (مانند کتابخانه مرحوم وزیری در یزد، کتابخانه ملی ملک و کتابخانه مرحوم مرعشی نجفی در قم در صدر همه آن ها) و چه مجموعه هایی که بخشی از یک کتابخانه بزرگ تر شده اند؛ همچون کتاب های اهدایی به کتابخانه دانشکده ادبیات، کتابخانه مرکزی، و کتاب های اهدایی اساتید و بزرگان به کتابخانه «بنیاد المعارف اسلامی» از جمله: احمد طاهری عراقی، عباس زریاب، هوشنگ اعلم، یدالله جهانگیری، خانم ثنا، رضازاده، افشاری، کتابخانه شخصی ایرج افشار و کتابخانه بزرگ اسلامی.
این مجموعه ها به مثابه راه های میانبری هستند که هم مدیران مراکز علمی، پژوهشی، دانشگاهی و حوزوی را در فراهم سازی ملزومات اصلی اهل علم از حیث سرعت توانا می سازند و هم محققان و دانش پژوهان را از «تجربه ی زیسته» ی صاحب اثر به زبان پژوهش برخوردار می سازند. نکته اخیر بسیار مهم است؛ خصوصاً در مورد کتابخانه های استادان و عالمان که خود کتاب خوان، کتاب دان و کتاب دار بوده اند و غالباً حواشی راهگشایی بر کتاب هایی که خوانده اند نوشته اند. مهم تر اینکه، همان کتابخانه شخصی، سنگ بنای کتابخانه یک مرکز علمی شده و با همان الگو و تحت اشراف همان استاد توسعه یافته است.
کتابخانه اهدایی بزرگ اسلامی تمامی این خاصیت ها را داراست؛ مجموعه ای بیش از ۲۵ هزار جلد که با گذشت زمان بالا رفته و شمار زیادی از کتاب های آن در حاشیه ها و صفحات دارای یادداشت های ایشان است که بطور قطع سودمندی فراوانی دارد. علاقه خاص ایشان به این کتابخانه سبب شد به تعلیم بیندیشند و ممنونیم که «بنیاد المعارف اسلامی» را برای تحقق این اندیشه برگزیدند. ایشان با التفاتی ویژه، علاوه بر تأمین هزینه تجهیز کتابخانه، بر فرآیند آماده سازی کتاب ها نظارت داشتند و بر خلاف خیلی از مجموعه های اهدایی که بعد از اهدا از گسترش کیفی بازمی مانند، برای استمرار پویایی آن، شخصاً برنامه ریزی متناسبی تدارک دیدند که همگی باید سپاسگزار این لطف باشیم.
در این مطالب کوتاه، به اقتضای مقام و با عنایت به حاضران محترم، چند مورد از کتابخانه های مشابه را بر مبنای سیر تاریخی در دوره معاصر نام می برم تا مشخص شود سنتِ اهدای کتاب و پیوند آن با نهادهای علمی چه طور در کشور ما اجرا شده است (اگرچه انتخاب های من به طور عمده از حوزه های علمیه است):
۱. کتابخانه مرحوم حاج حسین ملک: تأسیس شده در منزل پدری (منزل حاج محمدکاظم ملک التجار) در میان الحرمین در سال ۱۳۱۶.
۲. کتابخانه مرحوم سید محمد وزیری در یزد: (که البته تفاوتی در نوع ساختار داشت، اما به رسم احترام نام برده شد).
۳. کتابخانه مسجد اعظم قم: تأسیس شده توسط آیت الله بروجردی؛ که افتتاح آن یک دو هفته بعد از رحلت ایشان برنامه ریزی شده بود اما با بیماری متوقف گردید. هسته اولیه این کتابخانه با دو مجموعه (یک مجموعه ۲۵۰۰ جلدی و مجموعه ای دیگر از یکی از علمای اصفهانی مقیم قم از شاگردان گذشته) شکل گرفت.
۴. کتابخانه مؤسسه تحقیقاتی امام صادق(ع): که استاد سبحانی در سال ۱۳۵۹ شمسی هم زمان با تأسیس مؤسسه، کتابخانه شخصی خودرا که گویای تحقق وجودی علمی یک عالم در ظرف حداقل ۴۰ سال بود، به آنجا منتقل کردند. این کتابخانه بازهم زیر نظر و اشراف ایشان توسعه یافته و از التفات خاص جناب آقای معراجی هم برخوردار می باشد که بی دریغ به کتابخانه ما نظر دارند.
۵. کتابخانه مرحوم شیخ جعفر حسنی: متعلق به یکی از علمای نجف که به تهران آمده بود و منزلشان در خیابان شهدا (شکوفه) قرار داشت. کتابخانه ایشان به روی اهالی علم باز بود، کتاب ها را خوانده بود و بر آنها بسیار نوشته بود. این کتابخانه حدود ۳۰ هزار جلد کتاب داشت و در سالیان پایانی عمر ایشان به درخواست عده ای، با تأسیس «بنیاد فرهنگ جعفری» و مؤسسه پژوهشی حفظ شد. این مجموعه هم دارای کتاب هایی با حواشی و نکات است.
۶. کتابخانه عمومی مرحوم آیت الله حکیم در نجف: تأسیس شده در سال ۱۳۷۷ قمری که هسته اولیه آن با کتابخانه شخصی ایشان تشکیل یافت و ایشان با اختصاص مبالغی برای رشد آن اقدام نمودند.
۷. کتابخانه دارالعلم مرحوم آیت الله خوئی: که هسته اولیه آن بر مبنای کتابخانه های شخصی مورداستفاده شکل گرفت.
گزارش مختصر عرضه شده بیشتر در این جهت بود که مخاطبان عزیز بدانند اقدام باارزش استاد دکتر بزرگ اسلامی در زمره سیره همین بزرگان و عالمان دینی قرار دارد.
دومین سخنران رضا مختاری (عضو هیات امنای بنیاد دایرهالمعارف و رئیس مرکز کتابشناسی شیعه) بود، که به نیابت از از سید محمود مرعشی در مراسم حاضر شده بود. وی اظهار داشت: نکاتی را پیرامون کتابخانه معظم آیت الله مرعشی نجفی خدمتتان عرض می کنم. سیدمحمود مرعشی به مصداقِ «مرد و کار»، تمام عمر خودرا صرف این کتابخانه کرده و هیچ کار دیگری را نپذیرفته اند؛ حتی امامت جماعت. روزی پدر بزرگوارشان به ایشان گفتند: «از جای من برو در حرم نماز بخوان»، اما ایشان دیدند که از کارهای دیگر بازمی مانند و حتی امامت جماعت را هم نپذیرفتند. سراسر عمر ایشان، از ابتدا تاکنون، صرف این کتابخانه شده است؛ چه در دوران قبل از تأسیس رسمی کتابخانه و چه بعد از آن.
اگر «علت مُختصّه ی» (سبب اصلی) این کتابخانه، شخصِ مرحوم آیت الله مرعشی نجفی بوده اند، «علت مَادّی و مُبقیه ی» آن، حاج محمود مرعشی هستند که با فداکاری و کار شبانه روزی، کتابخانه را به این جایگاه رسانده اند. موفقیت این تلاش ها تا حالا به این شرح است:
* انتشار ۶۶ جلد از لیست مخطوطات کتابخانه (مجلدات قطوری که در هر جلد ۴۰۰ تا ۵۰۰ نسخه خطی معرفی شده است).
* انتشار ۵ جلد از لیست نسخه های عکسی کتابخانه (نسخه های دیجیتال و میکروفیلم ها هنوز لیست انتشار یافته ای ندارند).
* انتشار ۱۲ جلد از لیست کتاب های چاپی هندوستان (در حالی که تنها حدود ۳۰ جلد لیست در ارتباط با کتاب های چاپی هند در این کتابخانه در دست تهیه است). هیچ کتابخانه ای در ایران وجود ندارد که ۱۲ هزار نسخه کتاب چاپی هند در آن موجود باشد، اما این مجموعه چنین گنجینه ای دارد و درحال لیست شدن است.
او در ادامه اضافه کرد: نکته دیگر، ارتباط خیلی خوب این کتابخانه با مراکز علمی و کتابخانه های جهان است؛ بطوریکه تا قبل از این، آقای مرعشی از هر جلد فهرستِ انتشار یافته، حدود ۳۰۰ نسخه به کتابخانه ها و مراکز علمی دنیا می فرستادند. بنده خود در مدینه منوره شاهد این ارتباط بودم؛ در کتابخانه «مسجدالنبی» (که سال ها پیش در وسط مسجد و الان در سمت غرب، نزدیک باب ابی بکر قرار دارد) وقتی به کتاب های شیعه مراجعه کردم، در کنار لیست الفبایی آستان قدس و یک جلد نهج البلاغه، «فهرست کتابخانه مرعشی» را هم دیدم. همینطور در «کتابخانه بزرگ ملک عبدالعزیز» در غرب مسجدالنبی، مدیر کتابخانه گفت ما با کتابخانه آیت الله مرعشی ارتباط داریم و لیست آنرا در اختیار داریم. این مجموعه از معدود کتابخانه هایی است که با کتابخانه های جهان ارتباط دارد و لیست آن در کتابخانه های معتبر دنیا موجود است.
رضا مختاری در مورد نفایس مخطوطات اظهار داشت: هدف این کتابخانه تنها دنبال کردن نسخه های هنری و گران قیمت نبوده، بلکه «نفایس مخطوطات شیعی» مد نظر بوده است. دست خط خیلی از علمای بزرگ شیعه در این کتابخانه نگهداری می شود؛ همچون خطِ شیخ طوسی (متعلق به سال ۴۶۰ هجری)، علامه حلی، شهید ثانی، علامه مجلسی، شیخ بهایی، میرداماد و خیلی از بزرگان دیگر.
او اضافه کرد: سرویس دهی کتابخانه به محققان هم در بالاترین سطح قرار دارد و احیاناً تبلیغات سوئی که مقابل آن می شود درست نیست. یکی از پرکارترین بخش های کتابخانه، بخش «عکاسی و میکروفیلم» است که بصورت شبانه روزی برای عکاس برداری از نسخه ها و تقدیم آنها به محققان و محققان فعالیت می کند. برخی تبلیغات منفی، ناشی از گلایه کسانی است که تاجر نسخه یا دلالِ عکسِ نسخه هستند، نه پژوهشگر واقعی؛ گاهی افرادی مراجعه می کنند و یک جا تقاضای سفارش ۵۰۰ نسخه را دارند که طبیعتاً توقع بی جایی است. سرویس دهی این کتابخانه در قسمت خطی و چاپی به محققان، از بهترین هاست و اگر کتابخانه آیت الله مرعشی نبود، کارهای پژوهشیِ ناچیزی که این بنده حقیر انجام داده ام، به هیچ عنوان به ثمر نمی رسید.
مختاری افزود: حتی قبل از تأسیس رسمی کتابخانه نیز، آیت الله مرعشی کتاب های خودرا در اختیار دیگران قرار می دادند و خیلی از رجال و چهره های برجسته دانشگاهی با ایشان مرتبط بودند. همچون این بزرگان می توان به موارد زیر اشاره کرد: مرحوم آقابزرگ تهرانی (البته اشاره به اسامی دیگری چون: ) مرحوم قزوینی، مرحوم سیدمحمد مشکات، مرحوم فروزانفر، مرحوم زرین کوب، مدرس رضوی، جلال الدین همایی، محمود شهابی و مرحوم عباس اقبال آشتیانی.
مرحوم عباس اقبال در چند سال آخر عمر خود، ۶ نامه به آیت الله مرعشی نوشته است که پایان همه آنها با عبارت «ارادتمند صمیمی» امضا شده است؛ اما آغاز این نامه ها شایسته توجه است (تاریخ ها به سال شاهنشاهی و هجری شمسی است):
۱. ۱۲ بهمن ۲۵۲۵ (شاهنشاهی): آغاز با عبارت «روحی فداک»
۲. ۳۰ شهریور ۱۳۲۷: «دوست علامه بزرگوارم»
۳. ۲۱ آذر ۱۳۲۷: «دوست بزرگوار ارجمندم»
۴. ۹ تیر ۱۳۲۸: «مخدوم معظم»
۵. ۵ بهمن ۱۳۲۸: «مخدوم معظم ارجمندم»
۶. ۲۰… ۱۳۲۹: «مخدوم و سرور معظم»
۷. ۳۰ مرداد ۱۳۳۰:…
۶۰ سال همنشینی با کتاب؛ حاصل عمر علمی حداد عادل کجا قرار گرفت؟
سید عباس صالحی سخنران بعدی بود، وزیر ارشاد بعد از توضیحاتی در رابطه با کتابخانه های مهم و تأثیرگذار، در رابطه با حداد عادل اظهار داشت: مشخص است که ایشان ۶۰ تا ۷۰ سال یا بیشتر با کتاب مأنوس بوده اند و حوزه های فعالیتشان بسیار متنوع است. بنده نمی خواهم در محضر ایشان اغراق کنم و اهتمام می کنم ادبیاتم همیشه دور از اغراق باشد؛ اما دامنه متنوعی از علائق در ایشان وجود داشته است:
۱. حوزه فلسفه: که به تعبیری، از پای فیزیک به پای فلسفه پناه بردند. ایشان بیشتر از ۶۰ سال است که در این زمینه تخصصی فعالیت دارند؛ استاد دانشگاه بوده اند، در همایش های مختلف سخنرانی کرده اند و…
۲. حوزه شعر و ادبیات: که هم به خواندن شعر تعلق خاطر دارند، هم شعر می سرایند و هم نقد شعر می کنند.
۳. حوزه زبان فارسی: تعلقات بیشتر از نیم قرن ایشان به حوزه زبان فارسی؛ شامل مطالعات، تدریس، سخنرانی، مقاله و مدیریت فرهنگی در «فرهنگستان زبان و ادب فارسی» و غیره.
۴. حوزه ترجمه.
۵. حوزه تعلیم و تربیت و پرورش: ایفای نقش آقای دکتر حداد عادل از سالیان ۵۷ و ۵۸ به صورت مشخص در تدوین کتاب های درسی در دهه اول انقلاب؛ همچون کتاب «بینش دینی» در سالیان ۵۹ و ۶۰ که فراتر از یک کتاب درسی دانش آموزی و در سطح مباحثات بینابینی بود. همینطور مسئولیت در مجلات «رشد». ایشان مدت ها معاون وزیر آموزش و پرورش بودند و بیشتر از یک دهه در این مسئولیت ها حضور داشتند. اولین باری که خدمت ایشان رسیدیم، در مجموعه مجلات رشد بود که تعداد آنها به ۲۰ مجله رسیده بود و می گفتند بچه هایمان حالا به این عدد رسیده اند. ایشان همینطور نقل می کردند که در زمان ریاست جمهوری حضرت آقا، ایشان فرموده بودند: «رشد معلم را من از اول تا آخر می خوانم.» همینطور مجلات ارزشمندی چون «رشد زبان و ادبیات فارسی» و کارهای دیگری که ایشان در حوزه پرورش داشتند و هنوز هم دارند. پیوند این حوزه با فعالیتهای همسر مکرم ایشان (سرکار خانم) که در این مورد فعال بودند، ترکیب ویژه ای در مباحث آموزشی بوجود آورده است.
تعلقات دینی حداد عادل تنها به تبلیغات دینی محدود نبوده، بلکه تبلیغات و تعلیمات دینی را با هم پیش برده اند. همچون بهترین کارهای ایشان در این حوزه، ترجمه قرآن کریم و برخی ترجمه های دیگر از مصادر دینی و همینطور مقالات و کتاب ها در حوزه اسلام شناسی است.
۶. حوزه علوم سیاسی و سیاست: تعلقات سیاسی ایشان و خانواده شان (از جمله وابستگی های فامیلی) از دوران نهضت ملی دکتر مصدق، قیام ۱۵ خرداد و بعد از انقلاب ادامه داشته است. در مستندی که اخیراً از سازمان صداوسیما پخش گردید، به سالیان ۵۸ و ۵۹ که کشور هیجان بالای سیاسی داشت اشاره شد؛ دوره ای که ایشان عضو شورای پنج نفره و سپس شورای سه نفره صداوسیما بوده اند و بعد از آن هم سه دوره نمایندگی مجلس و مسئولیت های دیگر را بر عهده داشتند. ایشان فقط یک دانشمند نیستند، بلکه در حوزه سیاست هم تعلق خاطر داشته اند.
در مجموع، علوم انسانی در سه شاخه «دین، فلسفه، و زبان و ادبیات» سه شاخه میان رشته ای است و آنهایی که در این زمینه ها حرکت می کنند -یعنی فلسفه، زبان و ادبیات، و دین- با وجود تفاوت در میزان تسلط، همگی در کتابخانه ی ایشان بازتاب یافته اند.
یکی از مهم ترین ابعاد، مسئولیت ایشان بعنوان ریاست «بنیاد دایره المعارف اسلامی» از سال ۱۳۷۳ تاکنون است. عنصر مسئولیت در یک نهاد علمی، فرد را با تعلقاتی فراتر از حوزه ی تخصصی خاص درگیر می کند. دوستانی که امروز کتابخانه ی ۲۵ هزار جلدی ایشان را می بینند، پشت آن یک کتابخانه ی شخصی جامع را حس می کنند که با تعلقات ایشان گلچین شده است.
وی اضافه کرد: در مورد سرنوشت کتابخانه های شخصی، پایان های متفاوتی وجود دارد؛ برخی مانند کتابخانه ملک، به تأسیس یک نهاد جدید با پشتوانه های اقتصادی انجامیده اند، و برخی دیگر مانند کتابخانه ی حضرت آیت الله مرعشی نجفی به کتابخانه تبدیل شدند. اما نوع دوم -که دکتر حداد عادل آنرا برگزیدند- اتصال کتابخانه به مراکز علمیِ موجود است؛ خصوصاً جایی که بیشتر از ۳۰ سال عمر خودرا در آن گذرانده اند (بنیاد دایره المعارف اسلامی). این همان کاری است که مرحوم سیدمحمد مشکات با اهدا کردن کتاب های خود به دانشگاه تهران انجام داد و هسته مرکزی کتابخانه دانشگاه تهران شد؛ یا کاری که استاد یحیی مهدوی با «دانشنامه» انجام دادند. دکتر حداد عادل برای پایان بندی این کار هم اندیشیده اند تا این مجموعه به محلی جهت استفاده اهل علم تبدیل گردد.
برای او طول عمر و توفیقات فراوان آرزومندیم. بااینکه نسبت ها امروز مضاعف شده است؛ هم با شهادت و هم با اتفاقات سخت اما حماسی خانواده های شهدای عزیز ایران… مهم اینست که کاروان علم، عزت، اقتدار و استقلال ایران بازهم به راه خود ادامه دهد.
کتابخانه حداد عادل در ۹ حوزه علمی و فرهنگی منابع ارزشمندی دارد
ایرج فرجی، عضو هیات امنای کتابخانه حداد عادل اظهار داشت: ابتدا قصد داشتم خاصیت های کتابخانه دکتر حداد عادل را به تفصیل بیان کنم و در مقدمه آن هم به تاریخچه کتابخانه های شخصی در تمدن اسلامی بپردازم؛ اما از آنجا که آن مقدمه بسیار مبسوط و طولانی شد، از ذکر آن صرف نظر می کنم و از این فرصت برای معرفی علم کتابداری و اطلاع رسانی استفاده می کنم.
وی اضافه کرد: علم کتابداری و دانش شناسی -که در حقیقت هر دو یک حقیقت اند و به تعبیری «باده کهنی را در جام نو ریخته اند» – شامل چهار رکن یا پارادایم کلان است:
۱. مجموعه سازی: هر کتابخانه ای که بخواهد برپا شود، ناگزیر از فراهم آوری منابع اطلاعاتی است و ارزش اولیه کتابخانه ها به همین مجموعه هاست.
۲. سازماندهی و لیست نویسی: اگر کوهی از منابع کم نظیر هم فراهم گردد، تا وقتی که نظم و سامانی نداشته باشد، دسترسی به آن دشوار خواهد بود.
۳. اطلاع رسانی: همان چیزی که معمولا در پیشخوان امانت کتابخانه ها شناخته می شود و هدف از گردآوری و سازماندهی مجموعه ها را محقق می سازد.
۴. مدیریت: مانند هر سازمان و نهادی، نیازمند مدیریت است. به قول کتابدار بزرگ هندی (رانگاناتان)، کتابخانه «اندام واره ای زنده و پویاست» و همیشه باید برای آن برنامه ریزی و سیاستگذاری شود.
او افزود: خدا را شکر، کتابخانه آقای دکتر حداد عادل در هر چهار حوزه تدبیر شده و ان شاءالله خواهید دید که در آینده، یکی از کتابخانه های بزرگ این مرز و بوم در تاریخِ هزاران ساله خواهد شد.
او با برشمردن خاصیت های کتابخانه دکتر حداد عادل اظهار داشت: کتابخانه شخصی دکتر حداد عادل از یک صندوق خانه کوچک خانوادگی و مجموعه ای از عیدی های نوجوانی که صرف خرید کتاب شد شروع گردید و بعد از گذشت ۷۰ سال، حالا به یک نهاد و سازمان بزرگ فرهنگی با بیش از **۲۵ هزار جلد** کتاب و مجله بدل شده است.
وی سپس به بیان دامنه موضوعی کتاب های موجود در این مجموعه پرداخت و اضافه کرد:
۱. حوزه فلسفه: شامل منطق، فلسفه نظری، اخلاق، کلام و الهیات. این کتابخانه خصوصاً در حوزه «کانت پژوهی» که تخصص اصلی دکتر حداد است، بسیار غنی است و مجموعه کم نظیری از آثار در رابطه با فلسفه کانت به زبان های انگلیسی و فارسی (از جمله ترجمه های مختلف از «نقد عقل محض» به زبان های انگلیسی، فرانسوی، عربی، روسی و فارسی) در آن یافت می شود.
۲. حوزه دین: شامل اماتِ کتب علوم اسلامی، قرآن و علوم قرآنی، نهج البلاغه، زندگانی پیامبر (ص) و معصومین (ع)، فقه و حقوق اسلامی، کلام، عرفان اسلامی و ادیان دیگر. قرآن های نفیس از لحاظ خط، خوشنویسی، نفاقت و کیفیت چاپ؛ ترجمه های کهن و معاصر قرآن؛ تحقیقات علوم قرآنی؛ تفاسیر قدیم و جدید؛ تجوید و قرائت؛ شأن نزول و تاریخ قرآن؛ و آثار متنابه در حوزه معارف دینی و تصوف.
۳. حوزه تاریخ، علوم وابسته و جغرافیا: کتاب های کلاسیک تاریخ ایران، تاریخ معاصر (قاجار، پهلوی و انقلاب اسلامی)، خاطرات و یادداشت های روزانه بزرگان در ۲۰۰ سال گذشته، و منابع ایران شناسی و تاریخ و جغرافیای شهرهای ایران.
۴. حوزه علوم اجتماعی: شامل جامعه شناسی، ارتباطات، مردم شناسی، علوم سیاسی (نظریه سیاسی، حکومت، نهادها و روابط بین الملل) و مجموعه ای از کتاب های موضوع مارکسیسم و کمونیسم (یادگار سال هایی که این مباحث مسایل روز جامعه بود).
۵. حوزه آموزش و پرورش: خصوصاً نظریه و کاربرد آموزش و پرورش و ابعاد مختلف آن.
۶. حوزه هنر: منابع مباحث نظری، نمونه آثار هنرمندان و کتاب های هنری نفیس.
۷. حوزه زبان و ادبیات فارسی: این بخش، مهم ترین و ممتازترین بخش کتابخانه است؛ شامل تاریخ ادبیات، متون کلاسیک فارسی با تصحیحات معتبر و متعدد. حوزه های تخصصی تر آن شامل فردوسی و شاهنامه پژوهی، سعدی پژوهی، مولانا و مثنوی پژوهی، و حافظ پژوهی است.
۸. حوزه علوم محض و کاربردی: آثار نجوم، فیزیک، ریاضی، طب سنتی، تاریخ پزشکی در اسلام و به صورت کلی تاریخ علم.
۹. کتاب های مرجع فرهنگ های تک زبانه و چندزبانه، دانشنامه های عمومی و تخصصی (مانند دوره کامل دانشنامه جهان اسلام، دایره المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه زبان فارسی و… ).
او افزود: علاوه بر این دسته بندی ها، مجموعه های خاص و کم نظیر دیگری هم در این کتابخانه موجود است:
* مجموعه کامل آثار آکادمی «سهیل» در پاکستان (بازچاپ آثار کلاسیک اسلام شناسان و اقبال شناسان جهان به زبان انگلیسی).
* مجموعه نسبتاً کامل انتشارات مؤسسه مطالعات اسماعیلی در لندن (به سرپرستی فرهاد دفتری).
* مجموعه جهانی کتاب های مصور در معرفی کشورهای جهان (چندین صد مجلد انتشار یافته توسط نهادهای معتبر جهانی).
* مجموعه کمیاب ایران شناسی (بازچاپ ۵۰ کتاب مهم در رابطه با فرهنگ و تاریخ ایران زیر نظر مجید رهنما و ویراستاری محمد مقدم).
* کتاب های فارسی انتشار یافته در خارج از ایران (به ویژه هند، پاکستان و تاجیکستان).
* آثار ناشران بزرگ ایران (نظیر انتشارات سخن، میراث مکتوب، بنیاد دکتر محمود افشار، اساطیر، مدرسه، بنیاد دایره المعارف اسلامی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی و بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی).
او اظهار داشت: این مجموعه کتابخانه بزرگ که حاصل هفت دهه گردآوری کتاب های خوب است، امروز بعنوان یک «گنجینه ملی» در اختیار یک نهاد پژوهشی قرار گرفته تا به مردم این مرز و بوم خدمت کند.
وی در آخر اضافه کرد: بنده تأسیس کتابخانه را به درختکاری تشبیه می کنم؛ همان قدر ضروری، مفید، انسانی و زندگی بخش. کسی که کتابخانه درست می کند، مانند کسی است که درختی می نشاند تا هم خودش و هم نسل های بعد از او هزاران سال از سایه و میوه آن بهره مند شوند. درخت را برای سایه اش می کاریم و کتابخانه را برای روشنایی اش؛ روشنایی که نه با گذشت زمان کم فروغ می شود و نه با تقسیم شدن میان مردم از میان می رود، بلکه هرچه بیشتر در دسترس قرار گیرد، گسترده تر و پربارتر خواهد شد.
آرزوی من اینست که این کتابخانه هم همچون درختی ریشه دار در خاک فرهنگ این سرزمین استوار بماند و شاخسارهای آن برای نسل های بسیار دور، سایه گسترِ ذهن ها و جان های تشنه دانایی باشد.
یادداشت های حاشیه کتاب ها هم در کتابخانه حداد عادل حفظ می شوند
در ادامه سید عرب به عرضه گزارش رسمی از روند آماده سازی و انتقال کتابخانه پرداخت و اظهار داشت: گزارش بسیار مختصری از روند انتقال مجموعه نفیس و اهداییِ استاد گرامی، جناب آقای دکتر حداد عادل به «بنیاد دایره المعارف اسلامی» به عرض می رسد. ما کار تحویل گرفتن این مجموعه را از ۱۴ مردادماه شروع کردیم که شامل ۵۰۰۰ نشریه و ۲۰ هزار جلد کتاب در کارتن ها بود. با خرید و نصب نرم افزار «پاسارگاد» و شروع به همکاریِ جناب آقای آهنگر و همکارانشان (که در این نشست حضور دارند و از ایشان تشکر می کنیم) و همینطور همکاران کتابخانه بنیاد به سرپرستی خانم نوعی و همکارانشان، پروسه مهرزدن، ثبت، لیست نویسی و آماده سازی این مجموعه شروع شد و در چند روز گذشته، کتاب ها به محل جدید کتابخانه که امروز خواهید دید، منتقل شد.
ساعت کاری کتابخانه از شنبه، همه روزه از ساعت ۸ بامداد تا ۱۹ شب دایر خواهد بود. همکاران من بر روی دیوارهای این تالار، «رمزینه» (بارکد/QR Code) نصب کرده اند؛ دوستان عزیزی که مایل به عضویت در این کتابخانه هستند، می توانند با اسکن آن، شرایط ثبت نام را ببینند. حدود ۸۰۰ عنوان کتاب نفیس در این مجموعه وجود دارد که آنها را به صورت جداگانه به معرض نمایش گذاشته ایم و خواهید دید. کتابخانه دارای دو بخش اختصاصی است:
۱. بخش دست نوشته های حداد عادل: در حقیقت حاشیه نویسی هایی است که ایشان بر کتاب های مطالعه شده نگاشته اند. این کتاب ها به صورت مجزا مشخص شده اند و ان شاءالله بعدها بصورت مستقل و زیر نظر خود ایشان منتشر خواهند شد.
۲. بخش آثار قلمی او: شامل مجموعه ای از آثار انتشار یافته ی جناب آقای دکتر حداد عادل و همینطور کتاب های گردآوری شده توسط ایشان.
موضوعات این مجموعه بسیار متنوع و پربسامد است؛ همچون در حوزه های **فلسفه** (فلسفه اسلامی و فلسفه غرب)، **تاریخ** (با تمرکز بر تاریخ معاصر)، و ادبیات (شامل ادبیات کهن فارسی و ادبیات معاصر و جدید). در قسمت ادبیات، منابع بسیار نفیسی در حوزه مطالعات در ارتباط با فردوسی، حافظ، سعدی و مولانا وجود دارد؛ بطوریکه تقریبا منبع مهمی در این موضوعات نیست که در این کتابخانه یافت نشود. ان شاءالله از روز شنبه کتابخانه دایر خواهد بود و علاقمندان می توانند به آن مراجعه نمایند.
حداد عادل عضو پیوسته آکادمی علوم تاجیکستان شد
در ادامه برنامه سفیر جمهوری تاجیکستان، نظام الدین زاهدی به ایراد سخنانی کوتاه پرداخت و اظهار داشت: پیش از تمام می خواهم هفته کتاب و کتابخوانی را به شما تبریک و تهنیت عرض کنم. آگاه هستید که مردم ایران زمین همیشه اهل کتاب، کتاب دار، کتاب نویس و کتاب خوان بوده اند؛ بزرگان ما دانش پژوه بودند و جز نوشتن کتاب، تأسیس کتابخانه ها و گذاشتن این آثار در خدمت علاقه مندان، کار دیگری نداشتند. استاد حداد عادل از پیروان راستین و ادامه دهندگان واقعی راه آن بزرگان هستند و من با بهره گیری از این فرصت، افتتاح کتابخانه شان را صمیمانه تبریک و تهنیت می گویم.
وی اضافه کرد: در آستانه جشن ۳۵ سالگی استقلال جمهوری تاجیکستان، آکادمی علوم جمهوری تاجیکستان با درنظر داشتن سهم بزرگ استاد بزرگوار، دکتر حداد عادل، در رشد علم، ادب و فرهنگ ایران و ایران زمین، و با عنایت به نقش برجسته ایشان در توسعه همکاریهای علمی، ادبی و فرهنگی میان ایران و تاجیکستان، ایشان را بعنوان عضو پیوسته آکادمی علوم جمهوری تاجیکستان پذیرفته است.
او افزود: سعادت بزرگی نصیب من گشته است که سند عضویت استاد را شخصاً به ایشان تقدیم کنم؛ این وظیفه ای بسیار پرشرف است و من آنرا با کمال میل انجام می دهم.
زاهدی اظهار داشت: همینطور می خواهم اعلام کنم که به همین مناسبت، در تاجیکستان هم کتابی از آثار استاد با عنوان **«گل یاس»** (مجموعه ای از اشعار استاد، بعنوان کتاب سوم ایشان) در همین آبان ماه به چاپ رسیده است که آنرا هم به ایشان تقدیم خواهم کرد.
وی اضافه کرد: با استمداد از سعدی بزرگوار دعا می کنم که:
«ای بلنداختر، خدایت عمر جاویدان دهاد / آن چه پیروزی و بهروزی در آن است، آن دهاد.»
این حکمِ رئیس آکادمی علوم جمهوری تاجیکستان و مصوبه شورای آکادمی در رابطه با عضویت پیوسته جناب آقای استاد حداد عادل در آکادمی علوم تاجیکستان است؛ این هم «شهادت نامه» (گواهی) عضویت استاد، و این هم نشان عضویت ایشان در آکادمی علوم جمهوری تاجیکستان است. این کتاب هم همان اثری است که به چاپ رسیده و نمونه هایی از آنرا با خود آورده ام که به استاد هدیه می کنم.
کتاب امروز کالای لوکس شده است؛ می خواهم کتابخانه ام در دسترس مردم باشد
در پایان حداد عادل در سخنانی بشکل گیری این کتابخانه و علل اهدای آن به بنیاد دایرهالمعارف اسلامی پرداخت و به قرائت نامه ای که در زمان تصمیم گیری به رهبری شهید نوشته شده بود پرداخت.
غلام علی حداد عادل در ادامه سخنان خود اظهار نمود: من و آقای ایرج فرجی اعضاء این هیات مدیره هستیم. هر فردی که عضو هیات مدیره است، از حالا فردی را برای آینده بعنوان جانشین خود برگزیده است تا بعد از او، آن فرد جانشینش شود و استمرار ماهوی این کتابخانه از نظر مدیریتی حفظ شود.
وی در رابطه با اهداف خود از اهدای این کتابخانه به بنیاد دایره المعارف اسلامی اظهار داشت: یکی از اهدافم اینست که مکانی برای مطالعه اهل علم ایجاد شود و خصوصاً یادداشت هایی که در چند صد جلد کتاب خوانده ام، محفوظ بماند و نویسندگان و محققان بتوانند از آنها استفاده نمایند.
حداد عادل اضافه کرد: برای مثال، در همین ماه های اخیر و در طول یک سال گذشته، درحال خواندن دوره ای چهار یا پنج جلدی از خاطرات یکی از مسئولان سیاسی صد سال قبل هستم. در حاشیه این مجموعه پنج جلدی، حدود هزار یادداشت نوشته ام؛ یعنی تمام مطالبی را که در آن خاطرات برای مورخان و تعلیم دهندگان این دوره از تاریخ سیاسی معاصر ایران مفید بوده، مشخص کرده ام، برای آنها کلیدواژه و کلیدجمله برگزیده ام، شماره صفحه داده ام و این اطلاعات را در آغاز کتاب نوشته ام.
وی افزود: از این قبیل کتاب ها در این کتابخانه بسیار وجود دارد و ما طرح مفصلی داریم تا این یادداشت ها هم به گونه ای در اختیار عموم قرار گیرد و در فضای مجازی منتشر شود.
دکتر حداد عادل ضمن اشاره به وضعیت کتاب و کتاب خوانی در کشور اظهار داشت: می خواستم کار دیگری هم انجام داده باشم؛ خصوصاً در این روزگار گرامی کتاب، لازم می دانم در حضور وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی عرض کنم که با عنایت به اتفاقاتی که رخداده و مشکلاتی که برای کشور پدید آمده است، امروز کتاب، به تعبیر خودمانی، به یک کالای لوکس تبدیل گشته است. خانواده های معمولی با حقوق کارمندی و مانند آن، دیگر نمی توانند کتاب بخرند.
وی اضافه کرد: بنابراین، چه در این شرایط و چه در هر شرایط دیگری، وجود کتابخانه های عمومی می تواند کمکی به معاش و معیشت اهل علم باشد؛ آنهایی که توان خرید کتاب ندارند، می توانند به کتابخانه بیایند و کتاب بخوانند. به همین جهت قصد دارم تا آنجا که در توانم هست، این کتابخانه را توسعه دهم تا بار خرید کتاب از دوش دانشجو، معلم و محقق برداشته شود.
دکتر حداد عادل هدف دیگر خودرا عرضه الگویی از یک کتابخانه عنوان نمود و اظهار داشت: مقصود دیگری هم داشتم و آن این بود که الگویی از کتابخانه ای را که۷۰ سال برای آن زحمت کشیده شده و سپس به ملت و مردم اهدا شده است، عرضه کنم. اعتقاد من همیشه این بوده است که برای ترویج کار خوب، بجای حرف زدن، بهتر است یک نمونه ایجاد نماییم و بعد بگوییم این نمونه سخن بگوید.
وی افزود: به تعبیر شاعر:
«گفت وصف قد و بالای تو هیچگاه نتوان گفتجز آن که قد افرازی و گویم که چنین است»
باید یک کار خوب را محقق و مجسم کرد. من فکر کردم اگر این کتابخانه تأسیس شود و به جامعه معرفی گردد، چه بسا خیلی از استادان دانشگاه تصمیم بگیرند در زمان حیات خود، کتاب هایشان را به کتابخانه های عمومی اهدا کنند یا کتابخانه ای تأسیس کنند تا کتاب هایشان ضایع نشود.
دکتر حداد عادل در ادامه به نوشته ای در رابطه با کتاب و کتابخانه اشاره نمود و اظهار داشت: متنی هم در رابطه با کتابخانه نوشته ام. دست خط مقام معظم رهبری در این کتابخانه قاب شده و نصب شده است. دوستانی که در تأسیس این کتابخانه زحمت می کشیدند، به من گفتند که خود شما هم چیزی بنویسید تا در اینجا موجود باشد. چند سطر نوشته ام که با خواندن آن، عرایضم را خاتمه می دهم:
«کتاب دریچه ای است گشوده به باغ سبز آگاهی و راهی است کشیده به سمت بهشت دانایی؛ آموزگاری خاموش است و مشاوری امین. کتابخانه به حقیقت مراسم خانه ای است که از هر زاویه آن، نور اندیشه ای جان را روشن می سازد. به مدد کتاب و کتابخانه است که می توانیم از اندیشه و دانش و بینش و عواطف و احساسات گذشتگان و معاصران آگاه شویم و چشم انداز معرفت خویش را وسعت بخشیم.
خدا را شکر می کنم که توفیق یافتم کتابخانه شخصی خود را، که حاصل اهتمام و علاقه۷۰ ساله ام در مطالعه و گردآوری و نگهداری کتاب های آن است، به بنیاد دایره المعارف اسلامی، که بر بنیان گذار شهید آن هزاران درود باد، اهدا کنم و از خود برای آیندگان یادگاری بجای نهم.
من شب و روز با کتاب های خود زندگی کرده ام و با آنها بوده ام و تک تک آنها را عزیز می داشته ام. امیدوار هستم آنهایی که در آینده عهده دار اداره این کتابخانه خواهند بود هم از این مجموعه نگهداری و نگهبانی کنند و بر کمّ و کیف آن بیفزایند و همه این منابع را در دسترس طالبان علم و جویندگان حقیقت قرار دهند.
برای مردم ایران، که خودرا با آنان می دانم، از خداوند کریم دانایی و سربلندی مسئلت می کنم و امیدوار هستم این هدیه مختصر را از این کمترین خادم خود قبول کنند.
منبع: صد کادو