فرهنگستان زبان و ادب فارسی به دنبال استانداردسازی ابزارهای ویرایش زبان

به گزارش صد کادو به نقل از مهر، اولین نشست از سلسله نشست های «هم اندیشی کنشگران رایاسپهر فارسی، درباره ی مسایل زبان فارسی در فضای دیجیتال»، با مبحث گفتگو درباره ی «نرم افزار پاکنویس»، دوشنبه، سی ام شهریورماه ۱۴۰۵ در تالار دکتر شهیدی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به میزبانی محمود فتوحی رودمعجنی، مدیر پژوهش و نوآوری فرهنگستان، و با حضور ندا پورمرتضی، مسئول طرح نرم افزار پاکنویس، انجام شد.
مدیر پژوهش و نوآوری فرهنگستان، هدف از برگزاری این سلسله نشست ها را سعی برای افزایش قابلیت ها و امکانات برنامه های ویرایشگر زبان فارسی، تصحیح خطاها، بررسی چالش ها و کمک به ابزارهای دیجیتال در رایاسپهر فارسی برای تطبیق با نگاه فرهنگستان زبان و ادب فارسی عنوان نمود و اضافه کرد: «هدف از برگزاری این جلسه ها که اولین نشست آن امروز برگزار می شود، برقراری تعامل فنی و تخصصی با طراحان نرم افزارها و مهندسانی است که به رایاسپهر فارسی توجه دارند و در این زمینه فعالیت می نمایند.»
فتوحی درباره ی زبان رایج در فضای مجازی و حکمرانی این فضا بر زبان اظهار داشت: «حکمرانی اصلی زبان فارسی اکنون با فضای مجازی است، بدین سبب که این زبان در خانه، رایانه ی شخصی، موبایل و… حضور دارد. بدین سبب فعالین حوزه ی فضای مجازی اگر بخواهند می توانند داده ای را ساخته و آنرا به مخاطب منتقل کنند. بدین سبب کاربران، چه بخواهند چه نخواهند، تحت سلطه ی زیرساخت های فضای مجازی قرار می گیرند. به این جهت، فرهنگستان تلاش می کند که به استانداردسازی نرم افزارهای فعال در این زمینه کمک نماید.»
مدیر پژوهش و نوآوری اظهار داشت: «فضای مجازی، ابزار قدرت، القا و تأثیرگذاری است، بدین سبب باید بین زیرساختِ حکمران و تولید محتوا (فرهنگستان زبان و ادب فارسی و نرم افزارهای تصحیح زبان)، رابطه ی تنگانگی وجود داشته باشد. علاوه براین، جهان نوشتار از کاغذ به بن سازه ی (پلتفرم) دیگری تغییر مکان داده است و باید به درستی با این کوچِ تمدنی همراه شد.»
فتوحی در رابطه با لزوم هم فکری فرهنگستان زبان و ادب فارسی بر ابزارهای طراحی شده مانند پاکنویس و ارتقا کیفیت آنها توضیح داد: « نقش برجسته فرهنگستان مرجعیت زبانی است، بدین سبب ابزارهای تولیدشده، نیازمند در یافت گواهیِ تأیید اعتبار از این مرجع هستند. برای رسیدن به نتیجه ی بهتر باید دقت، نظارت و همراهی فکری میان فرهنگستان و شرکت های فعال در این مورد، برقرار شود. زبان فارسی، خانه ی وجودی ماست، بدین سبب باید با نظارت فرهنگستان و اعطای گواهینامه به این مؤسسه ها، هم بر مسئله ی زبان فارسی در رایاسپهر نظارت داشته باشیم، هم این که به کار مؤسسه های فعال در حوزه ی زبان فارسی، اعتبار ببخشیم.»

ابزاری برای درست نویسی فارسی

ندا پورمرتضی، پاکنویس را ابزاری برای مساعدت با درست نویسی فارسی در فضای مجازی معرفی نمود و توضیح داد: «پاکنویس، تلاش می کند تا دانش زبانی را به تجربه ی درست نوشتن در فضای دیجیتال تبدیل کند.»
پورمرتضی با طرح این پرسش که چرا به ابزارهای نوشتاری فارسی نیاز داریم و در زمان نوشتن، ممکنست چه مواردی را اشتباه نماییم، اظهار داشت: «در نوشتار فارسی چهار مورد شامل املای واژه، فاصله و نیم فاصله، علایم نگارشی و نویسه های فارسی اشتباه نوشته می شوند؛ اما معمولا هنگام حروف نگاری بسادگی دیده نمی شوند. این نرم افزار و مواردی مانند آن کمک می نماید تا این اشتباه ها تصحیح شوند.»
سئول طرح نرم افزار پاکنویس، به چالش نوشتن فارسی در فضای دیجیتال اشاره نمود و توضیح داد: «نوشتن فارسی در فضای دیجیتال، به پشتیبانی زبانی سریع و در دسترس نیاز دارد. دلیل آن نیز، حجم بیش از پیش تولید محتوای فارسی، تنوع محیط های نوشتن، خطاهای املایی و نگارشی و دشواری دسترسی سریع به منابع معتبر زبانی است. بدین سبب به ابزارهایی که در لحظه ی نوشتن به کاربر کمک می کنند، نیاز است.»
پورمرتضی درباره ی عملکرد و همراهی برنامه پاک نویس توضیح داد: «نرم افزار پاک نویس در حال حاضر در چهار برنامه شامل ورد، افزونه مرورگر، صفحه کلید اندروید و ویرایشگر برخط به تصحیح نوشتار کاربر کمک می نماید. بدین سبب میتوان گفت هرجا که فارسی می نویسیم، پاک نویس، ابزار مناسبی برای تصحیح نوشتار فارسی است.»
به عقیده ی طراحان برنامه ی پاک نویسی، گاهی کاربرد این نرم افزار، اصلاحِ متن نیست، بلکه پیشنهاد زبانی است. پورمرتضی در این زمینه اظهار داشت: «گاهی در نوشتار، مساله این نیست که واژه ای غلط است؛ بلکه میتوان برای آن، گزینه ای برپایه ی منابع و مصوباتِ زبان فارسی پیشنهاد کرد.»
مسئول طرح نرم افزار پاکنویس، با اشاره به این که یکی از کاربردهای اصلی نرم افزارهایی مانند پاک نویس، امکان برقراری مسیری ارتباطی بین فرهنگستان زبان و ادب فارسی و مصوبات آن و کاربران زبان فارسی است، توضیح داد: «فرهنگستان زبان و ادب فارسی، مرجع زبان فارسی است و مصوبات و داده های زبانی آن مرجع کار ماست. از میان آنها، داده های قابل استفاده در ابزار جداسازی شده و در نرم افزار پاک نویس جمع آوری شده اند. از میان همین داده ها، هنگامِ نوشتنِ کاربر، پیشنهادهای مناسب ارایه می شوند، بدین سبب نرم افزارهایی مانند پاک نویس، پلی مسیری میان فرهنگستان و کاربر است.»
مسئول طرح نرم افزار پاکنویس با ارائه ی گزارش آماری از پایش میزان کاربرد مصوبات فرهنگستان در بین کاربران این نرم افزار گفت «به نظر می رسد افق های جدیدی از تعامل و رویکرد مثبت میان کاربران زبان فارسی و واژه های مصوب فرهنگستان درحال گشایش است.»
ورمرتضی درباره ی اهمیت هموار شدن مسیر میان دیدگاه های فرهنگستان و کاربران اظهار داشت: «با استفاده از نرم افزارهای تصحیح نوشتار، دانش زبانی کاربر به دیدگاه های فرهنگستان زبان و ادب فارسی نزدیک می شود. کاربر، پیشنهاد را در زمان نوشتن دریافت می کند. این دانش می تواند در محیط های مختلفِ نوشتن، در دسترس باشد و مصوبات و داده های زبانی می توانند وارد فرآیند واقعیِ تولید متن شوند.»
در پایان این جلسه بعضی از شرکت کنندگان به طرح پرسش های خود درباره ی نرم افزار پاکنویس پرداختند که با پاسخ های مسئول طرح نرم افزار پاکنویس همراه بود.

به طور خلاصه، مدیر پژوهش و نوآوری فرهنگستان، هدف از برگزاری این سلسله نشست ها را تلاش برای افزایش قابلیت ها و امکانات برنامه های ویرایشگر زبان فارسی، تصحیح خطاها، بررسی چالش ها و کمک به ابزارهای دیجیتال در رایاسپهر فارسی برای تطبیق با نگاه فرهنگستان زبان و ادب فارسی عنوان نمود و افزود: هدف از برگزاری این جلسه ها که نخستین جلسه آن امروز برگزار می شود، برقراری تعامل فنی و تخصصی با طراحان نرم افزارها و مهندسانی است که به رایاسپهر فارسی توجه دارند و دراین خصوص فعالیت می کنند. ندا پورمرتضی، پاکنویس را ابزاری برای مساعدت با درست نویسی فارسی در فضای مجازی معرفی نمود و توضیح داد: پاکنویس، تلاش می کند تا دانش زبانی را به تجربه ی درست نوشتن در فضای دیجیتال تبدیل کند. پورمرتضی با طرح این پرسش که چرا به ابزارهای نوشتاری فارسی نیاز داریم و در زمان نوشتن، ممکنست چه مواردی را اشتباه نماییم، گفت: در نوشتار فارسی چهار مورد شامل املای واژه، فاصله و نیم فاصله، علائم نگارشی و نویسه های فارسی اشتباه نوشته می شوند؛ اما معمولاً هنگام حروف نگاری به سادگی دیده نمی شوند.

منبع: صد کادو