قسط و قرب، حکایتی از عدالت خواهی در راه سلوک

به گزارش صد کادو به نقل از مهر، رابطه عدالتخواهی و خودسازی و قسط (عدالت اجتماعی) با مقامات معنوی و سلوکی جای تامل خیلی دارد. جدایی این دو از هم خسارت های خیلی به بارآورده است. برخی سالکان را چنان از جامعه غافل کرده که استبداد و استعمار همه هستی مردمشان را برد و از آنها صدایی باز نیامد! از آن سو نیز پرچم عدالت در دوره ای دست مارکسیست هایی افتاد که دین و معنویت را افیون خواندند! در بعضی خوانش ها و گرایش های مسلمانانه هم بدون تهذیب و معنویت بروز کرده و می کند. جمع این دو با هم نیازمند نظریه ای منسجم است و الا در استثناء افراد جامع باقی می ماند.

به نص قرآنی (آیه ۲۵ سوره حدید) یکی از اهداف انبیاء اقامه قسط توسط مردم است و هدف دیگر آنها -از جمله نبی مکرم اسلام صلی الله مقابل وآله- تزکیه نفس می باشد (آیه ۲سوره جمعه). این دو هدف نه در عرض هم بلکه در طول هم هستند. رسیدن به نهایات تزکیه یعنی رضا و و قرب حق تعالی هدف اصلی است که از اهداف میانی مثل عدالت اجتماعی می گذرد. این فرق اساسی انبیاء با برخی عارفان و مرتاضان است که بجای تشکیل یک حلقه سلوکی از بین چند مستعد، زمینه سلوک عمومی جامعه را فراهم می کنند ولو برخی مستعدین را به درجات سلمان و مقدادها برسانند.

نکته حائز اهمیت اینجاست که قسط و عدالت اجتماعی وقتی هدف میانی و مقدمه برای تزکیه می شود، اصالتش زایل نمی گردد. عدالت اجتماعی هم زمینه رشد معنوی عمومی را فراهم می آورد و هم بی اعتنایی به آن سالک را از مقامات بالاتر باز می دارد!

کتاب «قسط و قرب»، جستاری در توحید و توحد قائمین به قسط، تقریر درس گفتارهای استاد حجت الاسلام قنبریان در رمضان ۱۳۹۸ شمسی در مسجد بلال بهبهان برای عموم مردم متدین آن بوده که در چارچوب ۹ جلسه ارایه شده است.

جلسه اول به داستان زندگی حضرت موسی مقابل السلام و تحولات اجتماعی در زمان ایشان و ارتباطشان با جناب خضر نبی مقابل السلام و سپس به تطبیق آن با شرایط انقلاب اسلامی و امام خمینی (ره) پرداخته شده است.

جلسه دوم حول تدبیر خضر برای آموزش تأویل و تاویل حوادث زندگی حضرت موسی (ع)، تاویل صلح امام حسن مقابل السلام، امیرالمؤمنین مقابل السلام و تأویل کشتن ائمه کفر و ضرورت قیام به قسط می باشد.

جلسه سوم به موضوع هایی مانند تفاوت توحید و توحد و توحید در دعای افتتاح و توحد و در دعای ندبه و تاویل ائمه کفر پرداخته است.

در جلسه چهارم اقامه قسط وظیفه کلان اجتماعی و قیام به قسط، شرط شهادت بر توحید دانسته شده و سپس معنای توحد و شهود به توحید و توحید و توحد در دعای عرفه تبیین شده است.

در جلسه پنجم به موضوع هایی مانند دوگانه سیاست، دوگانه عارف و فقیه، اقامه قسط بزرگترین فریضه، شهادت بر توحید در دو گونه عرفان، سلوک معنوی، لازمه قیام به قسط، پیوند قیام به قسط و سلوک معنوی و… پرداخته شده است.

جلسه ششم به موضوع مقایسه واجبات و مستحبات در راه تعالی و اقامه قسط، مصداق کامل قرب فرائض اشاره نموده است.

در مباحث جلسه هفتم قیام به قسط لازمه توحید و توحد بیان شده و در ادامه معنای بقیه الله، راه بقیه الله شدن و خاصیت های اولوا العلم در نهج البلاغه مورد بررسی قرار گرفته است.

جلسه هشتم انواع شهادت قولی و فعلی به توحید، شهادت خداوند و ملائکه و اولوالعلم مورد واکاوی قرار گرفته است.

در جلسه نهم که آخرین جلسه مباحث کتاب هست به مقایسه مناجات شعبانیه و خطبه ۲۲۲ نهج البلاغه و ارتباط آنها بعنوان یک دوقلو پرداخته است.

در بخشی از کتاب می خوانیم:

می خواهم تنذیر بدهم برای افرادی که اهل قیام و انقلاب برای قسط و عدل هستند. اهل قیام و انقلاب دو دسته می شوند… یک دسته اهل سلوک اخلاقی عرفانی هستند. طبق آیه قرآن، این ها «قائِماً بِالْقِسْطِ» و دنبال شهود «لا إِلهَ إِلَّا هُوَ» هستند. یعنی از این فریضه بزرگ مقصد بالاتری دارند. آن مقصد بزرگ اینست که توحید را به شکل کامل شهود کنند و به عالی ترین درجه‌ی آن برسند. دنبال همان چیزی اند که عرفا دنبالش هستند، اما اهل انقلاب و قیام هم هستند. چرا فقط در حجره نمی نشینند؟ به خاطر آن چه گفتیم که فقط این جاده است که ما را به شهود تام و توحد کامل می رساند و ما را بیشتر شبیه به موحدین تام عالم، یعنی چهارده نور پاک، می کند. دسته دیگری هم اهل قیام و انقلاب هستند، منحرف هم نیستند، منافق هم نمی شوند، ریزش هم نمی کنند، ولی اهل سلوک اخلاقی و عرفانی نیستند… د. این خطر برای دسته‌ی دومی ها هست که برزخ سختی داشته باشند، چون خودشان را از سلوک اخلاقی و عرفانی معاف کرده اند…

کتاب «قسط و قرب» نوشته حجت الاسلام محسن قنبریان از طرف نشر معارف انتشار یافته است.