دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵ - دوشنبه ۹ نوامبر ۲۰۲۶ كادوی تولد، كادوی عروسی، كادوی روز عشق

گفتگوی مهر با اسحاق خانزادی-۲؛ ثبت صدای انقلاب از فرار شاه تا سخنرانی امام، برای سینما جان کندیم

گفتگوی مهر با اسحاق خانزادی-۲؛ ثبت صدای انقلاب از فرار شاه تا سخنرانی امام، برای سینما جان کندیم

صد کادو: اسحاق خانزادی هنرمند پیشکسوت حوزه صدا در سینمای ایران ضمن مرور قسمتی از خاطرات خود از کوشش برای ثبت و ضبط همه تحولات منتهی به انقلاب اسلامی گفت.

خبرگزاری مهر-گروه هنر-نیوشا روزبان: بخش اول گفتگو با اسحاق خانزادی از پیشکسوتان صدابرداری و صداگذاری در سینمای ایران که در تعطیلات نوروز انتشار یافت، به خاطرات این هنرمند از اولین سال های ورود به سینما و تجربه صداگذاری بیشتر از ۱۰۰ فیلم تا قبل از ۱۷ سالگی، اختصاص داشت.
خانزادی در بخش اول از مسخ شدن در فضای صداگذاری و نخستین مواجهه اش با اتاق میکس صدا گفت و خاطراتی را مرور کرد که نشان از تلاش یک نوجوان برای رسیدن به اهدافی بلند در عرصه سینما داشت؛ تلاش هایی که بگفته خودش در آستانه وقوع انقلاب اسلامی، او را به یکی از مطرح ترین چهره های حوزه صدا در سینما تبدیل نموده بود.
ادامه این خاطره بازی به فعالیت های این هنرمند در سال های سپس انقلاب و تجربیات خاص وی در این سال ها اختصاص یافته است.
در بخش دوم و پایانی گفتگوی خبرگزاری مهر با اسحاق خانزادی همراه شوید؛
* اشاره کردید که در سال های منتهی به انقلاب اسلامی تبدیل به یکی از چهره های شاخص این حوزه شده بودید، با این پشتوانه سپس انقلاب چه تغییراتی در روند فعالیت شما پیش آمد؟
با آغاز انقلاب از مدیرکل اداره فیلم با نام غلامحسین علاقه مند که مدیرتولید فیلم «باد صبا» باز بود خواستم به من دستگاه «ناگرا» و ۲۰۰ حلقه صدا بدهند تا بتوانم صدای مردم در جریان انقلاب را ضبط کنم. همین مساله سبب شد تا همه صداهای انقلاب و همه آنچه که در ایران اتفاق می افتاد را ضبط کنم. وقتی که می گویم همه آنچه که در ایران رخ داد، به این معنا که وقتی سینما «رکس» آبادان سوخت به آنجا رفتم و تمام ماجرای سینما «رکس» و باز کردن درهای سینما را فیلم گرفتم.
از دیگر کارهایی که در اوایل انقلاب انجام دادم ورود امام خمینی (ره) به بهشت زهرا (س) و سخنرانی معروف ایشان بود. در آن روز برای ضبط صدا ۲ تا «ناگرا» با خود بردم و تمام سخنرانی ایشان را ضبط کردم در روز سوم این اتفاق تلخ که مردم به قبرستان رفته بودند، ما همه تصاویر را فیلمبرداری کردیم، البته در آن روز کتک خوردیم چونکه مردم می گفتند چرا تعداد کشته شدگان را دروغ گفته اید و ما گفتیم ما آمده ایم که نشان دهیم چه اتفاقی برای شما افتاده است. حتی ورود بختیار به دولت و یا حضور مرحوم آیت الله طالقانی در بین مردم را ضبط می کردیم. با همه افرادی که در رأس بودند مصاحبه کردیم، در آن زمان آقای حسین ترابی بعنوان کارگردان در کنار ما حضور پیدا می کرد و نتیجه این کارها مستندی با نام «برای آزادی» شد.
از دیگر کارهایی که در اوایل انقلاب انجام دادم ورود امام خمینی (ره) به بهشت زهرا (س) و سخنرانی معروف ایشان بود. در آن روز برای ضبط صدا ۲ تا «ناگرا» با خود بردم و تمام سخنرانی ایشان را ضبط کردم. در واقع به این علت ۲ تا ناگرا با خود بردم چون اگر یک نوار تمام می شد، برای شارژ نوار بعدی قسمتی از سخنرانی را از دست می دادم.
همچنین می توانم به خروج شاه از ایران اشاره کنم که تنها ما این خروج را فیلمبرداری کردیم. تمام اتفاقات و دیدارهای مدرسه رفاه را هم ما فیلمبرداری می کردیم. همه آنچه که در سال ۵۷ رخ داد، تبدیل به فیلم «برای آزادی» شد که نزدیک به ۳ ساعت است و تنها ۴ سال است که اجازه نمایش پیدا کرده است.
* احتمالاً این کوشش برای ضبط همه حوادث بی حاشیه هم نبوده است؛ خاطره ای هم از آن سال ها دارید؟
به خاطر دارم یاسر عرفات به ایران سفر کرد و از ما خواستند که فیلمی از سفر وی آماده نماییم، هرجا که عرفات می رفت ما باز کنار وی بودیم، تا اینکه در بازدید وی از بهشت زهرا (س)، باران بسیاری می آمد و تعداد زیادی از افراد وی را همراهی می کردند. به یاد دارم که یکی از محافظان عرفات با تفنگ به سر من ضربه زد و من روی زمین افتادم و نزدیک به یک ساعت بیهوش شدم وقتی که به هوش آمدم دیدم همه رفته اند، همانجا بود که تصمیم گرفتم تا دیگر فعالیت خبری انجام ندهم!

* بازگشت شما به سینما پس از انقلاب اسلامی با چه فیلمی بود؟
در واقع ادامه کار در سینما را با صداگذاری و میکس «چریکه تارا» ساخته بهرام بیضایی آغاز کردم و نزدیک به ۳ ماه این کار طول کشید، البته این فیلم اجازه اکران نیافت. سال ۱۳۶۲ هم با خسرو سینایی فیلم سینمایی «هیولای درون» را کار کردم که داوود رشیدی در آن بازی می کرد.
تا سال ۵۸ نزدیک به ۲۰۰ فیلم کار کردم و از دهه ۶۰ تا امروز سالی ۲۵ تا ۴۰ فیلم کار کرده ام. در کل از شروع آغاز فعالیتم در این رشته تا امروز نزدیک به ۱۳۰۴ فیلم کار کرده ام و فکر می کنم هیچ کسی در دنیا تا این اندازه فیلم در کارنامه کاری خود نداشته باشد.
در این مدت ۴ سیمرغ از جشنواره فیلم فجر گرفتم، ۶۰ بار نامزد دریافت سیمرغ شدم و ۸ جایزه باز از دفاع مقدس دریافت کردم. سریال های مختلفی باز کار کرده ام که همه آنها جزو سریال های به یادماندنی محسوب می شود. از میان این فیلم ها ۲۰۰ فیلم را خودم صدای صحنه گرفته ام.
* اما طی ۲ سال قبل کمتر در سینما حضور داشته اید؛ این کم کاری دلیل خاصی داشته است؟
در سال ۹۵ «ملی و راه های نرفته اش» به کارگردانی تهمینه میلانی آخرین فیلمی بود که کار کردم، در واقع در سال ۹۶ مشکل تنفسی و قلبی پیدا کردم و اواخر مهرماه سال ۹۶ جراحی قلب انجام دادم، قبل از آن با پولاد کیمیایی برای فیلم «معکوس» قرارداد کار داشتم، اما به سبب شرایط سخت کار در زمستان پزشک معالجم به من اجازه کار در این فیلم را نداد و نتوانستم در آن فیلم حضور داشته باشم.
در دوران بیماری من هیچکدام از مدیران جایی که برای آن جان کندم و بزرگترین آرشیو صدای فرهنگ ملت ایران را جمع کرده ام، سراغی از من نگرفتند. حتی هیچکدام از آرتیست های سینما باز حالی از من نپرسیدند ۲ ماه بود از بیمارستان مرخص شده بودم که حس کردم یک چیزی در شکمم فرو می رود و درد می کند، به پزشک معالجم گفتم چنین دردی دارم و پزشک به من می اظهار داشت که نخ بخیه است خوب می شود اما این درد اصلاً خوب نشد، تا اینکه از جای درد عکسبرداری کردند و متوجه شدند یک پنس در بدن من جا گذاشته اند و من مجبور شدم تا باردیگر یک عمل جراحی دیگر داشته باشم!
نزدیک به ۷ ماه است که سرحال هستم و آماده کار. اخیرا باز فیلمی با کارگردانی به نام سیامک فکری که از دستیاران ناصر تقوایی، بهرام بیضایی و مسعود کیمیای است کار کرده ام.
عشق و زندگی من کارم است و برای آن زحمات بسیاری کشیده ام و می توانم بگویم که این کار برای من بسیار با ارزش است. وقتی امروز فیلم هایی که کار می شود را می بینیم با خودم می گویم این روزها چقدر کارها راحت شده است و ما در آن زمان به چه سختی فیلم را به سینماها می رساندیم، آن زمان حتی در خیلی از سینماها از بلندگوهای شیپوری استفاده می شد و من تلاش بسیاری کردم تا سالن های سینما به بلندگوهای حرفه ای مجهز شوند. در واقع از سال ۶۰ بعنوان رئیس واحد صدا و تدوین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مشغول به کار شدم و از این موقعیت برای بخش صدا کارهای بسیاری کردم.
* اشاره کردید که ۱۳۰۴ فیلم تا امروز کار کرده اید، از این تعداد چند فیلم را به صورت آرشیو در اختیار دارید؟
تا امروز ۹۰۰ فیلم خودرا آرشیو کرده ام، البته آرشیو بعضی از فیلم ها خیلی مشکل است. در کنار آن یک دفتر بزرگی دارم که اطلاعات فیلم هایی که کار کرده ام در آن آمده است و زیر این اطلاعات که شامل مدت زمان میکس و لحظه اختتام کار میکس فیلم آمده است، کارگردان هر فیلم باز نظرات خودرا نوشته اند و این دفتر برای من بسیار ثمین است.

* در حوزه سینمای دفاع مقدس باز فعالیت های بسیاری داشتید؟
فیلم های دفاع مقدسی بسیاری کار کرده ام، در طول جنگ تحمیلی، نزدیک به ۲ سال به جبهه می رفتم و صداهای جنگ را ضبط می کردم. این صداها را برای نخستین بار در فیلم «پرواز در شب» زنده یاد علی ملاقلی پور استفاده کردم. به یاد دارم در جبهه که بودم زمانی که بمباران شروع می شد، صدای ضدهوایی ها و رزمندگان را ضبط کردم. در آن دوران و با حضور در جبهه چیزهای بسیاری مانند گذشت، منش و بزرگی را از رزمندگان یاد گرفتم. اما امروز گاهی با خودم فکر می کنم چی فکر می کردم چی شد!
فکر می کنم هر جای دنیا که بودم با چنین رزومه کاری که داشتم تا ۱۰۰ نسل پس از من می توانستند آسایش اقتصادی داشته باشند. معتقدم سینما تنها جلوی دوربین است و کسانی که پشت دوربین خون دل می خوردند دیده نمی شوند و همه فراموش شده اند. کسانی که با نگاتیو در سینمای ایران کار کردند و برای سینما جان کندند. من به آقای بهشتی و انوار با تلاش های بسیار ثابت کردم که صدا یک هنر است و در نهایت تصمیم گرفتند که سیمرغی هم برای صدا در جشنواره در نظر بگیرند، اما امروز می فهمم که اگر هم می خواهند در این بخش ها جایزه بدهند تنها برای این است که صدای صدابرداران در این بخش ها در نیاید.
در طول جنگ تحمیلی، نزدیک به ۲ سال به جبهه می رفتم و صداهای جنگ را ضبط می کردم. این صداها را برای نخستین بار در فیلم «پرواز در شب» زنده یاد علی ملاقلی پور استفاده کردم در دوران بیماری من هیچکدام از مدیران سینمایی که برای آن جان کندم تا بزرگ ترین آرشیو صدای فرهنگ ملت ایران را جمع کردم، سراغی از من نگرفتند. حتی هیچکدام از آرتیست های سینما باز حالی از من نپرسیدند. اما وقتی که برای آنها کار می کنید روزی ۱۰ بار می آیند و ابراز ارادت می کنند. بنا بر این است که می گویم سینما چهره های جلوی دوربین است نه چیز دیگر.
من کارمند ارشد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هستم، نشان درجه یک هنری من را درست پس از بازنشستگی به من دادند، این در شرایطی است که اگر این مدرک را پیش از بازنشستگی به من می دادند نزدیک به ۹ میلیون تومان حقوق می گرفتم، این مدرک درجه یک هنری من درست ۱۰ روز پس از بازنشستگی به من اهدا شد.
در این سال ها اگر فیلمی در جشنواره داشتم کارتی برای حضور در جشنواره برای من صادر می شد، اما اگر فیلمی نداشته باشم حتی به یادشان هم نمی آید که هستم، البته این مساله تنها برای من اتفاق نیافتاده است. در طول سال تعداد بسیاری جشنواره برگزار می گردد و تنها کسانی که از آنها برای حضور در جشنواره ها دعوت می شوند، آرتیست ها هستند، مگر ما برای سینما زحمت نکشیده ایم، باورتان می شود که در این دوره از جشنواره حتی یک کارت برای من صادر نکردند. من می گویم آقایان مدیران سینمایی ما برای سینما جان کنده ایم و شما تا این اندازه فراموش کار هستید.
* بعنوان یکی از پیشکسوتان حوزه فنی در سینما، از طرف مخاطبان چه بازخوردهایی را تجربه کرده اید؟
خوشبختانه مردم من را به خوبی می شناسند و احترام بسیاری برای من قائل هستند. از همین جا به کسانی که کار در سینما را دوست دارم باید بگویم که این کار یک کار خیلی مشکل و دشوار است و باید واقعاً عاشق آن باشید تا بتوانید به خوبی کار کنید.
آقای محمدرضا دلپاک ۳۰ سال کنار من کار کرد و امروز یکی از بزرگان صدای ایران شده است، اما امروز کسانی که در این حوزه کار می کنند ۳ یا ۴ فیلم بعنوان دستیار کار می کنند و بعد می روند یه دستگاه دیجیتال می گیرند و به راحتی کار می کند، همه کارها را دستگاه دیجیتال انجام می دهد و صدابردار کاری انجام نمی دهد.
عشقی که آن زمان در دست ها، گوش ها و عقل صدابردار و یا صداگذار بود که یک سکانس یخ و بی مدلول را جذاب تر می کرد، از اهمیت بسیاری برخوردار بود. افرادی مانند من برای سینما تلاش کردند، فکر کردند. به یاد دارم در صحنه صبحانه خوردن در فیلم «شوکران» با خود فکر کردم چه صدایی می توان به این صحنه اضافه کرد که آنرا جذاب تر کنم، در نهایت به این نتیجه رسیدم تا صدای رادیو آمریکا همان روز و همان ساعتی که داستان رخ می دهد را پیدا کردم و روی سکانس موردنظر گذاشتم.

زمانی که هنرمندان پیشکسوت سینما از دنیا می روند با خود فکر می کنم این افراد چه زحماتی برای سینمای ایران کشیدند و در چه شرایط بدی فوت کرده اند. به یاد دارم برای برنامه «هفت» با اجرای آقای گبرلو چندین بار از من دعوت نمودند تا حضور داشته باشم، به آقای گبرلو گفتم به این شرط به این برنامه می آیم که درباره کسانی که جوانی شان را برای سینما گذاشته اند و کسی آنها را نمی شناسند حرف بزنم؛ برخی از این افراد این روزها در خیابان منوچهری نشسته اند و انگشتر و تسبیح می فروشند، کسانی که برای فیلم های مختلف پروژکتورهای به آن بزرگی را روی دوش خود می گذاشتند و مسیرهای طولانی را طی می کردند، کسی نیست که به داد این افراد برسد. آقای گبرلو نپذیرفت تا در مورد این افراد حرف بزنم و من باز به این برنامه نرفته ام. متأسفانه شرایط اقتصادی برای سینماگران قدیمی خیلی مشکل شده است.
مسأله ای که این روزها بسیار باب شده است، این است که هرچقدر کار می نماییم دستمزد ما را نمی دهند. بعنوان مثال یک فیلم کار کردم، ۵ ماه برای این پروژه کار کردم و قرارداد من ماهی ۱۵ میلیون تومان بود که دستمزد من را پرداخت نکردند. نه تنها دستمزد من پرداخت نشد بلکه برای آن فیلم یک سالنی را گرفته بودند و وسایل ما در آن سالن بود، این تهیه کنندگان پول اجاره این سالن را هم ندادند و صاحب سالن در را قفل کرده و رفته بود و نزدیک به ۱۸ ماه کل دستگاه های من در آن سالن مانده بود. دستگاه هایی که حداقل ماهی ۱۰ میلیون تومان کرایه آن می شد.
زمانی که در بیمارستان بستری بودم به هرکدام از این افراد پیغام دادم تا پول من را پرداخت کنند اما هیچکدام جواب من را ندادند.
متأسفانه در سینما زحمات افرادی که در پشت صحنه کار می کنند، دیده نمی گردد. همیشه با خود می گویم حضور جوان ها در سینما بسیار عالی است، اما بهتر است که این جوان ها در کنار افراد قدیمی و پیشکسوت یاد بگیرند.