نانی که شهری شد

صد کادو: نان تافتون یکی از قدیمی ترین نان های ایرانی ها بوده و گفته می گردد تافتون پزی خیلی پیش تر از سنگک پزی در ایران رواج داشته است اما از سابقه تافتون پزی و نان تافتون در کشورمان اطلاع دقیقی در دست نیست.
به گزارش صد کادو به نقل از ایسنا، این نان در قدیم در خانه ها پخته می شده و جنبه تولید خانگی و روستایی داشته است. بعدها که روستاها گسترش پیدا کردند، این تولید خانگی از خانه و روستا به بازار و شهر راه پیدا کرد و جنبه شهری پیدا کرد.
علی بلوکباشی در کتاب «در فرهنگ خود زیستن و به فرهنگ های دیگر نگریستن» درباره تافتون پزی آورده است: در گذشته، زنان نان تافتون را در روستاها، می پختند و امروز هم بعضی از تافتون پزان روستایی زن هستند. ابزار و وسایل تافتون پزی هم با تفاوت های جزئی به همان شکل قدیم روستایی به جا مانده است. هم اکنون هم تافتون های شهری کم و بیش همان ابزار و وسایلی را به کار می برند که نان پزهای روستایی به کار می برده اند.
تفاوت اساسی بین تافتون پزی در دو جامعه شهری و روستایی در تقسیم کار و کثرت تخصص در تافتون پزی شهری و محدودیت در تافتون پزی روستایی، شکل ساختن و قرار گرفتن تنور و دستگاه نان پزی است.
تافتون یا «تافتان» و «تفتان» نان گرد یا بیضی شکلی است که به دیوار تنور می چسبانند و می پزند. این نان از مطبوع ترین و مرغوب ترین نان ها بعد از نان سنگک است.
«تفتان» و «تافتان» در فرهنگ های «آنندراج» و «نظام» آنچه از آفتاب یا از آتش گرم شده باشد، و قسمی از نان که آن را به هندی پراتها گویند، مفهوم شده است. همینطور در این فرهنگ برای ضبط نام انواع نان ها، نان تفتان را با این بیت شعر از محسن تأثیر یاد کرده است: «بی مثل ز نعمت فراوان/ یکتا و دو تا چون نان تفتان»
در فرهنگ نظام هم نام تافتون این طور مفهوم شده است: «تافتان، نام کلفتی است که به دیوار تنور زده، بپزند. مقابل نان سنگک که بر روی ریگ گرم روی زمین کوره پخته می گردد. از ماده تافتن است. نان تافتان و تفتان نانی است کلفت تر از اقسام دیگر آن».
«تفتان صف مشبهه از لفظ تفت (مخفف تافتان) نان تنوری کلفت» واژه تافتان و تفتان که در گویش مردم تهران «تافتون» و در بعضی گویش های دیگر «تافْدون» تلفظ می شود، از «تافت» یا «تفت» و پسوند «آن» تولید شده است. تافت و تفت به مفهوم و مفهوم تاب و تفت و تب و گرمی است. شاید واژه تافتان و تفتان در اصل «تافت نان»، «تافته نان»، «تفت نان» یا «تفته نان»، به مفهوم نان تافته و سرخ و پخته شده با آتش بوده که به مرور زمان و کثرت استعمال حرف «نون» از آغاز کلمه نان در زبان محاوره افتاده و به صورت تافتان و تفتان درآمده است.
به نظر می آید تفتان، وجه تسمیه این است که از جهت کلفت بودن باید زیادتر در تنور تافته شود و از تافتن به مفهوم گرم کردن است.