به گزارش صد کادو به نقل از مهر، حامد علامتی، مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، بمناسبت سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، در یادداشتی با عنوان «همه چیز از کتاب شروع می شود»، بر لزوم گسترش عدالت فرهنگی، تقویت ارتباط کودکان با کتاب، نقش مربیان و خانواده ها در ترویج خواندن و اهمیت حفظ توان خواندن عمیق در عصر تکنولوژی های جدید تاکید کرد.
متن این یادداشت به شرح زیر است:
همه چیز از کتاب شروع می شود
برای ما در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، همه چیز از کتاب شروع می شود؛ از اولین تصویری که نگاه کودک را متوقف می کند، از اولین قصه ای که تخیل او را به حرکت درمی آورد، از اولین پرسشی که در ذهنش جوانه می زند و از اولین رؤیایی که برای آینده خود و جهان در موردش می سازد.
کتاب برای کانون تنها یکی از فعالیتهای فرهنگی نیست؛ کتاب، نقطه شروع یک فرآیند تربیتی و سرچشمه خیلی از تجربه های فرهنگی، هنری و فکری کودک و نوجوان است. قصه، نمایش، فیلم، انیمیشن، شعر، نقاشی، گفتگو و حتی تجربه های علمی، می توانند از جهانی شروع شوند که یک کتاب پیش روی کودک می گشاید.
کتاب بیشتر از آنکه مجموعه ای از صفحه ها باشد، امکان مواجهه کودک با «جهان های دیگر» است؛ مجالی برای دیدن آن چه ندیده، اندیشیدن به آن چه قبل از این پیرامونش نیندیشیده و تجربه کردن زندگی هایی که خود نزیسته است. همین خاصیت است که کتاب را به یکی از مهم ترین ابزارهای پرورش تخیل، تفکر، زبان، همدلی و قدرت انتخاب تبدیل میکند.
از این منظر، کتاب خوانی فقط یک عادت فرهنگی نیست؛ بخشی از فرآیند ساختن انسان آینده است.
در نگاه کانون، انتشار یک کتاب پایان کار نیست. کتاب زمانی به مقصد خود نزدیک می شود که به دست کودک برسد، خوانده شود، در رابطه با آن گفتگو شکل بگیرد، پرسشی بوجود آورد و تجربه ای تازه در ذهن و زندگی مخاطب بیافریند.
از همین رو، «تولید کتاب» و «ترویج خواندن» را دو ماموریت جدا از یکدیگر نمی دانیم. اثری که با دقت تولید می شود، باید امکان دیده شدن و خوانده شدن هم پیدا کند؛ و عدالت فرهنگی دقیقاً از همین جا شروع می شود.
هیچ کودکی نباید به علت محل زندگی، شرایط اقتصادی خانواده یا فاصله جغرافیایی، از حق دسترسی به کتاب و تجربه فرهنگی با کیفیت محروم بماند.
فاصله از شهرهای بزرگ نباید به فاصله از کتاب تبدیل گردد.
کتابخانه های ثابت، سیار و پستی کانون، هرکدام تلاشی برای کوتاه کردن همین فاصله اند. وقتی یک کتابخانه سیار به روستایی دوردست می رسد، تنها چند جلد کتاب جابه جا نشده است؛ امکان کشف، خیال، گفتگو و تجربه فرهنگی به آن نقطه رسیده است.
این همان معنای عمیق عدالت فرهنگی است: این که کودک، هر کجا که زندگی می کند، احساس کند سهمی از بهترین فرصتهای فرهنگی این سرزمین دارد.
اما رساندن کتاب به کودک، تنها نیمی از راه است. نیمه دیگر، ساختن «رابطه» میان کودک و کتاب است.
اینجاست که نقش مربی اهمیت پیدا می کند. قصه گویی، بلندخوانی، معرفی کتاب، گفتگو، پرسشگری و فعالیتهای بعد از خواندن، کتاب را از یک شیء روی قفسه به یک تجربه زنده تبدیل می کنند.
گاهی یک گفتگوی کوتاه بعد از خواندن یک داستان، اثری ماندگارتر از خود داستان بر ذهن کودک می گذارد. چونکه کودک فرصت پیدا می کند برداشت خودرا بیان کند، سؤال بپرسد، مخالفت کند، خیال پردازی کند و جهان قصه را باردیگر از نظر خود بسازد.
کودک کتاب خوان، فقط خواننده متن نیست؛ شریک در ساخت معناست.
کتاب در کانون، در خیلی از مواقع نقطه پایان نیست؛ نقطه شروع یک آفرینش تازه است.
یک داستان می تواند به نمایش تبدیل گردد، بر پرده سینما جان بگیرد، در قالب انیمیشن بازآفرینی شود، الهام بخش یک نقاشی یا سرود باشد و حتی زمینه یک گفتگوی علمی یا فلسفی را فراهم آورد.
این پیوند میان کتاب و سایر هنرها از خاصیت های مهم سنت فرهنگی کانون است.
اقتباس ادبی زمانی ارزشمندتر می شود که میان دو تجربه رفت وآمد ایجاد کند: کودک فیلم را ببیند و کنجکاو شود کتاب را بخواند؛ کتاب را بخواند و مشتاق باشد جهان آنرا در تصویر، نمایش یا انیمیشن تجربه کند.
در چنین چرخه ای، ادبیات و هنر به جای رقابت با یکدیگر، یکدیگر را تقویت می کنند.
امروز اما مسئله کتاب خوانی با یک پرسش تازه هم روبه روست.
کودکان و نوجوانان در جهانی زندگی می کنند که صفحه های نمایش، شبکه های اجتماعی، ویدیوهای کوتاه و الان ابزارهای هوش مصنوعی، بخش بزرگی از توجه آنان را در اختیار گرفته اند.
پاسخ ما نمی تواند حذف فناوری یا تقابل ساده کتاب و فضای دیجیتال باشد.
مسئله اصلی این است که نسل جدید، در بین انبوه محتوا، قدرت تمرکز، فهم عمیق، پرسشگری و انتخاب آگاهانه را از دست ندهد.
در چنین جهانی، کتاب شاید بیشتر از گذشته اهمیت پیدا کرده باشد.
کتاب به کودک فرصت مکث می دهد؛ فرصت تمرکز، دنبال کردن یک اندیشه، ساختن تصویر در ذهن و گفتگو با یک متن. در جهانی که خیلی از محتواها برای عبور سریع طراحی شده اند، خواندن تمرینی برای درنگ و اندیشیدن است.
و شاید یکی از مهم ترین وظایف فرهنگی ما در سالهای آینده همین باشد؛ حفظ توان خواندن عمیق در نسلی که در معرض مصرف سریع محتوا قرار دارد.
در کنار همه نهادهای فرهنگی، خانواده هم نقشی تعیین کننده دارد.
نخستین تجربه های کودک از کتاب، اغلب نه در کتابخانه، بلکه در خانه شکل می گیرد؛ در صدای پدر یا مادری که برای فرزندش قصه می خواند، در کتابی که در دسترس کودک قرار می گیرد، در گفت و گویی که بعد از یک داستان شکل می گیرد و مهم تر از همه، در مشاهده بزرگ ترهایی که خودشان کتاب می خوانند.
فرهنگ مطالعه بیشتر از آنکه با سفارش ساخته شود، با تجربه شکل می گیرد.
برای کتاب خوان کردن کودکان لازم نیست همیشه برنامه های پیچیده طراحی نماییم.
گاهی بیست دقیقه باهم خوانی در خانه، اجازه انتخاب کتاب به کودک، عضویت در یک کتابخانه، گفتگو در رابطه با یک داستان یا هدیه دادن کتاب، می تواند شروع یک رابطه ماندگار باشد.
مهم آنست که خواندن برای کودک با لذت، کشف، صمیمیت و اختیار همراه شود.
کودکی که حق انتخاب کتاب دارد، احتمال بیشتری دارد که انتخاب «خواندن» را هم به بخشی از زندگی خود تبدیل کند.
هفته کتاب و کتاب خوانی برای ما مجالی برای برگزاری چند برنامه مناسبتی نیست؛ فرصتی است برای تجدید یک تعهد.
تعهد نویسنده به خلق اثری شایسته؛ تعهد ناشر به کیفیت؛ تعهد کتابخانه به دسترسی؛ تعهد مربی به ایجاد شوق خواندن؛ تعهد خانواده به ساختن تجربه ای صمیمی از کتاب؛ و تعهد ما در کانون، به این که کتاب را تا دورترین نقطه این سرزمین به دست کودک برسانیم و زمینه ای فراهم نماییم که آن کتاب در ذهن و زندگی او ادامه پیدا کند.
آینده کتاب خوانی را فقط در شمارگان کتاب ها، تعداد کتابخانه ها یا میزان امانت نمی توان سنجید.
مهم تر از تمامی این است که چه تعداد کودک، کتاب را به بخشی از جهان شخصی خود تبدیل نموده اند؛ چند کودک بعد از خواندن یک کتاب سؤال جدیدی پرسیده اند، رؤیای جدیدی ساخته اند یا نگاه متفاوتی به جهان پیدا کرده اند.
زیرا در پایان، ما کتاب را برای کتاب نمی خواهیم.
کتاب را برای انسانی می خواهیم که می اندیشد، سؤال می کند، خیال می ورزد، انتخاب می کند و آینده را می سازد.
و بنابراین است که در کانون بازهم باور داریم؛ همه چیز از کتاب شروع می شود؛ اما اگر کتاب درست خوانده شود، پایانش می تواند شروع هزاران راه تازه باشد.
سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتگو کنیم» از ۲۳ تا ۳۰ آبان ۱۴۰۵ در سراسر کشور برگزار می گردد.
بطور خلاصه متن این یادداشت به شرح زیر است: برای ما در کانون پرورش فکری خردسالان و نوجوانان، همه چیز از کتاب آغاز می شود؛ از نخستین تصویری که نگاه کودک را متوقف می کند، از نخستین قصه ای که تخیل او را به حرکت درمی آورد، از نخستین پرسشی که در ذهنش جوانه می زند و از نخستین رؤیایی که برای آینده خود و جهان پیرامونش می سازد. تعهد نویسنده به خلق اثری شایسته؛ تعهد ناشر به کیفیت؛ تعهد کتابخانه به دسترسی؛ تعهد مربی به ایجاد شوق خواندن؛ تعهد خانواده به ساختن تجربه ای صمیمی از کتاب؛ و تعهد ما در کانون، به اینکه کتاب را تا دورترین نقطه این سرزمین به دست کودک برسانیم و زمینه ای فراهم نماییم که آن کتاب در ذهن و زندگی او ادامه پیدا کند. مهم تر از تمام اینست که چه تعداد کودک، کتاب را به بخشی از جهان شخصی خود تبدیل کرده اند؛ چند کودک پس از خواندن یک کتاب سؤال جدیدی پرسیده اند، رؤیای جدیدی ساخته اند یا نگاه متفاوتی به جهان پیدا کرده اند.
