آیا علم هم به ایمان نیاز دارد؟ روایت پل دیویس از راز جهان

به گزارش صد کادو به نقل از مهر، در بین آثار برجسته حوزه فلسفه علم، کتاب «بنیانی علمی برای جهان عقلانی» اثر پل دیویس، فیزیکدان بریتانیایی، کتاب جالبی است. این اثر در ایران با ترجمه دقیق محمد ابراهیم محجوب و ویرایش خشایار دیهیمی توسط نشر گمان پخش شده، بالاتر از آنکه یک کتاب آموزشی در عرصه فیزیک باشد، دعوتی است به تأمل در غایت هستی و نسبت میان دانش بشری و پرسش های بنیادین الهیاتی. دیویس در این کتاب، با نگاهی میان رشته ای، مخاطب را نه در تقابل، بلکه در میانه گفتگویی میان دستیافته های کیهان شناسی مدرن و پرسش های کهنِ فلسفی قرار می دهد.

چراییِ هستی در آینه فیزیک، پارادوکس علم و ایمان در نگاه دیویس

پرسش های بنیادینی همچون «جهان چه طور پدید آمده است؟»، «آیا قوانین فیزیک می توانستند متفاوت باشند؟» و «منشأ این قوانین چیست؟»، شالوده اصلی مباحث کتاب را می سازند. پل دیویس در این اثر تلاش می کند تا کشفیات فیزیک نظری و کیهان شناسی را از نیوتن تا هاوکینگ، به زبانی روان برای مخاطب غیرمتخصص روایت کند. او با سودجستن از این دستاوردها، به دنبال پاسخی برای «علت غایی» وجود جهان است؛ مسیری که او را به این نتیجه گیری جسورانه سوق می دهد که حضور انسان بعنوان موجودی آگاه، نمی تواند فقط محصول تصادف یا جهشی کور در دل حوادث باشد؛ گویی در بطن این جهان، غرضی نهفته است که حضور ما را معنا می بخشد.
یکی از بحث برانگیزترین مواضع پل دیویس که در این کتاب با جزییات بررسی شده، دیدگاه او درباره ی رابطه علم و الهیات است. برعکس تصور رایج که علم و دین را دو قطب متضاد می داند، دیویس باور دارد هر دو حوزه در بنیاد خود به صورتی «ایمان» متکی هستند. وی در تحلیل های خود استدلال می کند که علم نیز همچون دین، بر پایه پیش فرض های غیرقابل اثبات بنا شده است؛ بعنوان مثال، فیزیک دان به این اصل ایمان دارد که جهان منظم و قابل فهم است، بی آنکه بتواند «چراییِ» این نظم و عقلانیتِ بنیادین را با ابزار علمی تبیین کند.
او در اینباره می نویسد: «دین و علم هر دو بر ایمان استوار شده اند؛ یعنی اعتقاد به وجود چیزی خارج از جهان، مانند یک خدای غیرقابل توضیح یا مجموعه ای غیرقابل توضیح از قوانین فیزیکی.» این نگاه، دیویس را به «پل سازی» مبدل کرده است که نه قصد ابطال علم را دارد و نه در پی تقلیل الهیات؛ بلکه می کوشد مرزهای تلاقی این دو را ترسیم کند.

فصل های قدم به قدم کتاب

کتاب «بنیانی علمی برای جهان عقلانی» در نه فصل تدوین شده است که از «عقل و عقیده» شروع می شود و با پرسش های عمیقی نظیر «آیا جهان می تواند خودرا بیافریند؟»، «قوانین طبیعت چیستند؟»، «ریاضیات و واقعیت»، «جهان های واقعی و جهان های مجازی»، «راز ریاضی»، «چرا جهان چنین است که هست؟» و «جهان صانع» ادامه و با «رمز و راز در ژرفنای جهان» پایان می یابد. ساختار کتاب به شکلی طراحی شده که خواننده قدم به قدم از سطح مباحث فیزیکی به ژرفای مسایل متافیزیکی هدایت شود.
این اثر که تا حالا با استقبال خوبی از طرف جامعه کتاب خوان ایران در مجموعه تجربه و هنر زندگی مواجه و چندین بار تجدید چاپ شده است، بالاتر از هر چیز برای خوانندگانی مناسب می باشد که به دنبال پاسخ های سطحی نیستند. پل دیویس در این کتاب، خودرا نه بعنوان یک حامی سنتی دین، بلکه بعنوان اندیشمندی «ندانم گرا» (Agnostic) معرفی می کند که با نگاهی باز و پرسش گر، به دنبال یافتن معنا در دلِ سردِ معادلات کیهانی است.
کتاب «بنیانی علمی برای جهان عقلانی» نوشته پل دیویس با ترجمه محمد ابراهیم محجوب و ویرایش خشایار دیهیمی، در ۳۳۶ صفحه توسط نشر گمان و در مجموعه تجربه و هنر زندگی منتشر، عرضه و تجدید چاپ شده است.

منبع: sadkado.ir