درختان همسایه هایی که مراقب هم هستند

به گزارش صد کادو به نقل از مهر، کتاب «زندگی رازآمیز درختان» اثر پیتر وول لبن با طرح این ایده شروع می شود که درختان موجوداتی منفعل و جدا از هم نیستند، بلکه توانایی برقراری ارتباط، همکاری و حتی مراقبت از یکدیگر را دارند. نویسنده در این اثر تلاش می کند تصویری متفاوت از جنگل عرضه دهد؛ تصویری که در آن درختان همچون اعضای یک جامعه زنده و پویا عمل می کنند و روابطی پیچیده میان آنها برقرار است.

جنگلبانی که قصه درختان را می نویسد

پیتر وول لبن، متولد ۱۹۶۴، جنگل دار و نویسنده آلمانی است که آثار خویش را به طور عمده با تمرکز بر موضوعات اکولوژیکی و محیط زیستی می نویسد. او تلاش می کند مفاهیم علمی در رابطه با طبیعت و جنگل را با زبانی ساده و قابل فهم برای عموم بیان کند تا مخاطبان بیشتری بتوانند با این موضوعات ارتباط برقرار کنند.

وول لبن بعد از فارغ التحصیلی از مدرسه جنگلداری در شهر روتنبرگ، در سال ۱۹۸۷ فعالیت حرفه ای خویش را در قسمت دولتی شروع کرد. تجربه سال ها کار در جنگلها و مشاهده مستقیم رفتار و تعاملات درختان، زمینه ای فراهم نمود تا او به مطالعه عمیق تر در رابطه با اکوسیستم های جنگلی بپردازد و یافته ها و برداشت های خویش را در قالب نوشته ها و کتاب های مختلف منتشر کند.

او در آثار خود تلاش می کند عشق و علاقه عمیقش به جنگلها را با خوانندگان به اشتراک بگذارد. در روایت هایش از طبیعت، به فرایندهای اعجاب انگیز زندگی، مرگ و باززایی در جنگل اشاره می کند و توضیح می دهد که چطور این چرخه ها قسمتی از سازوکار طبیعی و پیچیده اکوسیستم های جنگلی هستند. همینطور به خیلی از فرایندهای علمی پنهانی اشاره می کند که در پشت پدیده های به ظاهر ساده طبیعت قرار دارند.

جنگل ها، خانواده های درختانی که ریشه در خاک دارند

از دیدگاه وول لبن، درختان موجوداتی کاملا منفعل نیستند، بلکه نوعی تعامل و همکاری میان آنها وجود دارد. او با بهره گیری از تشبیه هایی قابل فهم، روابط میان درختان را تا حدی شبیه روابط خانوادگی انسان ها توصیف می کند؛ به شکلی که درختان مادر از نهال های جوان حمایت می کنند و بوسیله شبکه های زیرزمینی مواد مغذی و اطلاعات را میان یکدیگر منتقل می کنند.

در این چارچوب، درختان قوی تر می توانند به درختان بیمار یا ضعیف کمک کنند و قسمتی از منابع غذایی خویش را در اختیار آنها قرار دهند. چنین همکاری هایی سبب ایجاد نوعی اکوسیستم پایدار در جنگل می شود که در آن درختان بصورت جمعی در مقابل شرایط محیطی دشوار مانند گرمای شدید یا سرمای زیاد مقاومت بیشتری پیدا می کنند.

بر اساس این دیدگاه، درختانی که در قالب یک جامعه یا گروه رشد می کنند، از حمایت و پایداری بیشتری برخوردار می باشند و به طور معمول عمر طولانی تری دارند. در مقابل، درختانی که بصورت جدا و منزوی رشد می کنند، با شرایط سخت تری مواجه می شوند و اغلب زودتر از درختانی که در یک اجتماع جنگلی زندگی می کنند از بین می روند.

ریشه های ما به خاک، شاخه های ما به آفتاب می رسد

در حین خواندن کتاب مدام قسمتهایی از اشعار شاعران که به درخت اشاره می کنند یا انسان را به درخت مانند می کنند به یاد متبادر می شود، مانند همین بند از شعر قیصر امین پور. و جالب است که در آخر کتاب شعر درخت سیاوش کسرایی با ترجمه آلمانی اش قرار داده شده است. در شروع کتاب هم بندی از شعر سهراب سپهری آورده شده با ترجمه آلمانی اش: من ندیدم دو صنوبر را با هم دشمن… این خوش ذوقی مترجم خواندن کتاب را شیرین تر کرده است.

وول لبن اما شاعر نیست، او سال ها بعنوان جنگلبان در آلمان فعالیت کرده، در این کتاب بر تجربه های میدانی خود و همینطور یافته های علمی در عرصه زیست شناسی جنگل تکیه می کند. یکی از علل موفقیت کتاب، شیوه بیان ساده و روایت محور آنست. وول لبن مفاهیم علمی را با زبانی قابل فهم برای عموم توضیح می دهد و از مثال های عینی برای ملموس تر کردن مطالب بهره می گیرد. همین رویکرد سبب شده مخاطبان غیرمتخصص هم بتوانند با مبحث ارتباط برقرار کنند و دیدگاه تازه ای نسبت به جنگلها پیدا کنند.

در روایت نویسنده، درختان قادرند منابع غذایی را با یکدیگر به اشتراک گذارند و حتی به درختان ضعیف تر کمک کنند تا شانس بقا داشته باشند. همینطور در صورت بروز صدمه یا حمله آفات، واکنش هایی هماهنگ از خود نشان می دهند. چنین توصیف هایی سبب می شود جنگل نه بعنوان مجموعه ای از عناصر منفرد، بلکه بعنوان یک موجودیت یکپارچه و وابسته به تعاملات درونی دیده شود.

با این حال، برخی دیدگاه های عنوان شده در کتاب در بین محققان محل بحث بوده و همه جزییات آن بصورت قطعی پذیرفته نشده است. علیرغم این نقدها، اهمیت اصلی اثر در تغییر زاویه نگاه مخاطب به طبیعت و اکوسیستم های جنگلی نهفته است. این کتاب بالاتر از آن که یک متن دانشگاهی صرف باشد، تلاشی است برای برانگیختن حساسیت و احترام بیشتر نسبت به دنیای درختان.

این کتاب بعد از انتشار با استقبال گسترده ای مواجه شد و به یکی از پرفروش ترین آثار در عرصه محیط زیست تبدیل شد. «زندگی رازآمیز درختان» در آلمان با فروش بالا همراه بود و سپس به زبان های گوناگونی ترجمه شد. در ایران هم این اثر با ترجمه سوزان گویری و توسط نشر فرهنگ معاصر انتشار یافته و توجه علاقمندان به طبیعت و علوم محیط زیست را جلب کرده است.

کتاب «زندگی رازآمیز درختان» اثر پیتر وول لبن با ترجمه سوزان گویری، در ۳۶۶ صفحه و توسط انتشارات فرهنگ معاصر منتشر و یکبار تجدید چاپ شده است.