سرزمین فرشته ها فیلمی پرمدعا و تهی از معنا

صد کادو: فیلم «سرزمین فرشته ها» به کارگردانی بابک خواجه پاشا، با تمرکز روی رنج مردم غزه، پرمدعا و سطحی ظاهر شده و بیشتر فرم گرایی بی روح را جای روایت انسانی واقعی قرار داده است.

سرویس فرهنگ و هنر مشرق

– فیلم «سرزمین فرشته ها» ساخته بابک خواجه پاشا که در چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر حضور داشت، نمونه ای بارز از فیلم سازی فرم گرا و تهی از محتواست که تحت پوشش طرح یک مسئله بین المللی مهم، جنایت رژیم صهیونیستی در غزه، تنها به بازتولید کلیشه ها و تصاویر تصنعی می پردارد. با بررسی فضای نقد در رسانه های اجتماعی و رسانه های تخصصی، میتوان دریافت که این فیلم با شکافی عمیق بین ادعا و اجرا روبروست.

فرم بی روح در خدمت محتوای پوچ

بابک خواجه پاشا که پیش از این با آثاری متوسط شناخته می شد، در این فیلم تلاش نموده با نگاهی سیاه نمایانه به زندگی ساکنان غزه همزمان با جنایات رژیم صهیونیستی بپردازد. اما آن چه ارائه می کند، فاقد تحلیل راهبردی و ژئوپولتیک است و از همان شروع با نماهای طولانی و خسته کننده ای که ظاهراً قصد ایجاد فضاسازی دارند، مخاطب را درگیر بازیهای فرمالیستی بی فایده می کند. ریتم کند و غیرطبیعی فیلم نه از ضرورت دراماتیک، که از ناتوانی در پیشبرد روایت سرچشمه می گیرد.

شخصیت پردازی سطحی و کلیشه ای

شخصیت های فیلم همچون مهره های شطرنجی هستند که فقط برای نمایش یک موقعیت از پیش تعیین شده طراحی شده اند. مردم غزه در این فیلم یا قربانیان منفعل و بی حال اند یا افرادی آماده شهادت. هیچ یک از شخصیت ها ابعاد انسانی پیچیده ای ندارند و تنها به عنوان نمادهایی از “رنج” و “محرومیت” به تصویر کشیده می شوند. این رویکرد نه تنها به درک بهتر موقعیت مردم غزه کمک نمی کند، گویی هیچ دلاوری همچون یحیی سنوار زیست نداشته است و این صهیون است که در نهایت با قدرت نظامی خود بر مردمان این سرزمین قالب می شود. اثری سیاه شبیه فیلمهای ضدجنگی که در طول سالیان اخیر تحت عنوان دفاع مقدس تولید شده اند.

دیالوگ های مصنوعی و شعارزده

یکی از ضعف های بارز فیلم، دیالوگ های غیرطبیعی و پر از جملات کلیشه ای است. شخصیت ها بجای صحبت کردن مانند انسان های واقعی، گویی متن هایی از یک کتاب شعر را برای هم می خوانند. این شعارزدگی به حدی است که لحظه ای مخاطب را با فیلم همراه نمی سازد. فیلمساز بجای نشان دادن مصائب توام با حماسه بوسیله کنش و واکنش شخصیت ها، ترجیح داده همه مسایل را مستقیماً و از زبان شخصیت ها بیان کند که این امر از تاثیر دراماتیک فیلم به شدت می کاهد.

نگاه شرق شناسانه و تحقیرآمیز

نگاه فیلم به جامعه فلسطینی، نگاهی فاقد روحیه جهادی است ودر عمل به تحقیر همان کسانی می پردازد که ادعای دفاع از آنها را دارد. این نگاه نوع دوستانه دروغین که در سینمای ایران به کرات دیده شده، در «سرزمین فرشته ها» به اوج خود می رسد.

ضعف های فنی و اجرایی

فیلم از نظر فنی هم با مشکلات مختلفی روبروست. تدوین غیرحرفه ای که نه ریتم مناسبی به وجود می آورد و نه در خدمت روایت است، فیلمبرداری یکنواخت که بر خلاف ادعای واقع گرایی، فضایی بطورکامل مصنوعی خلق کرده، و بازی هایی اغلب ضعیف از بازیگران که حتی بازیگران شناخته شده هم نتوانسته اند با دیالوگ های مصنوعی کنار بیایند، همگی از ضعف های اجرائی این اثر هستند.

سوءاستفاده عاطفی از مخاطب

فیلم بجای آن که بوسیله قصه گویی و ایجاد همذات پنداری، مخاطب را با موضوع درگیر کند، مستقیماً به سراغ سوءاستفاده عاطفی می رود. صحنه های رنج و محنت آنقدر اغراق آمیز و بی تناسب نمایش داده می شوند که بعد از مدتی تاثیر خودرا از دست داده و حتی امکان دارد سبب ایجاد واکنش معکوس در مخاطب شوند. این شیوه ارزان و سطحی برای تأثیرگذاری، نشان دهنده ناتوانی فیلمساز در خلق درام عمیق و ماندگار است.

فرصتی از دست رفته

«سرزمین فرشته ها» فرصت طلایی برای پرداختن به یکی از مهم ترین و پیچیده ترین مسایل بین المللی معاصر را بسادگی از دست داده است. بجای ارایه تحلیلی چندبعدی و انسانی از زندگی مردم غزه، به بازتولید کلیشه ها و تصاویر تکراری پرداخته است. این فیلم نه تنها به درک بهتر موقعیت مردم غزه کمک نمی کند، بلکه با نگاهی سطحی و شعارزده، امکان گفتگوی سازنده درباره ی این مساله مهم را هم مخدوش می سازد.
بابک خواجه پاشا با این اثر ثابت کرده که مشتاق بازی با فرم های سینمایی است بدون آن که محتوای مناسبی برای پر کردن این فرم ها داشته باشد. «سرزمین فرشته ها» فیلمی است که می خواهد مهم باشد، می خواهد اثرگذار باشد، اما در نهایت تنها اثری است پرمدعا و خالی از ارزش های هنری و انسانی واقعی.
به اجمال، با بررسی فضای نقد در شبکه های اجتماعی و رسانه های تخصصی، میتوان دریافت که این فیلم با شکافی عمیق بین ادعا و اجرا روبروست.
بابک خواجه پاشا که قبل از این با آثاری متوسط شناخته می شد، در این فیلم تلاش نموده با نگاهی سیاه نمایانه به زندگی ساکنان غزه همزمان با جنایات رژیم صهیونیستی بپردازد. اما آنچه ارایه می کند، بدون تحلیل راهبردی و ژئوپولتیک است و از همان آغاز با نماهای طولانی و خسته کننده ای که ظاهراً قصد ایجاد فضاسازی دارند، مخاطب را درگیر بازی های فرمالیستی بی فایده می کند. این فیلم نه فقط به درک بهتر موقعیت مردم غزه کمک نمی کند، بلکه با نگاهی سطحی و شعارزده، امکان گفتگوی سازنده درباره ی ی این مساله مهم را هم مخدوش می سازد.
بابک خواجه پاشا با این اثر ثابت کرده که مشتاق بازی با فرم های سینمایی است بدون آنکه محتوای مناسبی برای پر کردن این فرم ها داشته باشد.

منبع: صد کادو