رونمایی از نسخه های نفیس ازدواج در موزه ملک

صد کادو: مجموعه آثار ارزشمندی از اسناد و نسخه های خطی ازدواج از گنجینه کتابخانه و موزه ملی ملک رونمایی گردید.
به گزارش صد کادو به نقل از ایسنا، یکم ذی الحجه برابر با هفتم خرداد ماه ۱۴۰۴ در تقویم رسمی کشور با عنوان «روز ازدواج» نام گذاری شده است. این میان، بزرگترین موقوفه فرهنگی آستان قدس رضوی در تهران، نگهداری می شود که بررسی آنها، دریچه ای به طرف سبک زندگی و ازدواج در فرهنگ ایرانی ـ اسلامی به روی علاقمندان می گشاید.
کتابخانه ملی ملک به عنوان یکی از ۶ کتابخانه مهم کشور در عرصه نسخه های خطی، دارای نسخه های نفیسی است که داستانهای جذاب و قدیمی در رابطه با موضوع ازدواج را برای نسل امروز نقل می کند. همچون این آثار خطی می توان به «رساله روایت در بیان عشق خدیجه (س) و نکاح پیامبر (ص)» به خط نستعلیق محمدعلی خان، اشاره نمود که قدمت آن به قرن ۱۲ هجری قمری، برمی گردد.
همین طور می توان از «رساله یوسف و زلیخا» متعلق به قرن ۹ هجری قمری و نسخه خطی «سبع المثانی: سبعه ابحر یا مظفرنامه» از محمد ابراهیم ساغر اصفهانی که در سال۱۲۹۴ هجری قمری کتابت شده است، نام برد.

از جانب دیگر، در کتابخانه و موزه ملی ملک، مجموعه اسناد تاریخی متنوعی نگهداری می شود که قسمتی از آنها شامل نامه، نکاح نامه، وکالت نامه، التزام نامچه، پرسش شرعی، استشهادنامه و حرز یا دعای عشق، گوشه ای از آداب و رسوم مراسم ازدواج در ادوار گذشته را بیان می کند.
عقدنامه میرزا تقی خان امیرکبیر و ملک نساءخانم معروف به ملک زاده خانم (عزت الدوله) خواهر تنی ناصرالدین شاه قاجار، در سال ۱۲۶۵ هجری قمری، یکی از این اسناد باارزش تاریخی است. این عقدنامه در ابعاد ۹۳.۵ در ۱۳۱.۱ سانتی متر، ازنفیس ترین و بزرگ ترین اسناد برگی این مجموعه به شمار می آید که از نظر محتوایی می توان آنرا سند دیوانی یا حکم حکومتی نیز دانست.

نکاح نامه حاج حسین آقا ملک، بنیانگذار و واقف کتابخانه و موزه ملی ملک و نواب قدسیه (سیده زهرا) فرزند حاج سید میرزا عبدالله، متولی مسجد جامع گوهرشاد نیز از عقدنامه های دفترچه ای این مجموعه است که قدمت آن به سال ۱۳۲۴ هجری قمری برمی گردد و از نظر ساختار محتوایی، شکلی و هنری، باارزش و قابل بررسی است.

عقدنامه آقامیرزا علیرضا طبیب فرزند میرزا فتحعلی حکیم با بی بی مقابل خانم ملقب به بتول فرزند آقا عبدالرحیم تُرشیزی درسال ۱۳۰۶ هجری قمری، از دیگر اسناد نفیس این مجموعه است که تذهیب و محتوای قابل توجه ادبی دارد. همین طور می توان بصورت جهیزیه سند عقدنامه بین عبدالعزیز میرزا بهاءالسلطان با خجسته خانم، اشاره نمود که به خط سیاق در سال ۱۳۳۰ هجری نوشته شده است.
در لابه لای این اسناد تاریخی، نامه ضابطه شیرازی به حاج حسین آقا ملک در سال ۱۳۵۱، نیز بچشم میخورد. او با ارسال این نامه قصد داشته، تقاضای مساعدت مالی فردی را به گوش این بزرگمرد برساند که برای وصلت با دختر مورد علاقه اش نیاز به کمک داشته است.

همین طور در کتابخانه و موزه ملی ملک، اشیای موزه ای وجود دارد که در رابطه با موضوع ازدواج است. به عبارتی این آثار نفیس، روزگاری در سفره عقد زوجی استفاده شده یا در قالب جهیزه نوعروسی به خانه بخت برده شده است. شمعدان های لاله، گلاب پاش، جانماز ترمه، بقچه زری، سماور برنجی و… نمونه دیگری از این آثار است.

در این میان، «پرده قلاب دوزی شکارگاه بهرام» و «قلمدان لاکی منقش به تصویر مجلس عقدکنان متعلق به قرن ۱۱ قمری» موجود در گنجینه ملک نیز می تواند بازدیدکنندگان این موزه را با آداب و رسوم ازدواج در گذشته های دور پیوند دهد.
تمبر مخصوص کابین نامه متعلق به دوره ناصرالدین شاه قاجار، از دیگر آثار موزه ملک با این مساله است. روزگاری این تمبرها بر قباله نکاح، کابین نامه ها یا عقدنامه ها چسبانده می شد تا به آنها اعتبار ببخشد. تعدادی از این اشیای تاریخی نفیس همچون وسایل وقفی منزل حاج حسین آقا ملک است. برخی از آنها نیز توسط بانو ایران دستغیب بهشتی به این موزه اهدا شده است.
کتابخانه و موزه ملی ملک علاوه بر نگهداری و نمایش آثار تاریخی و هنری با موضوع ازدواج، اقدامات ارزشمندی نیز در سالهای قبل با محوریت معرفی سبک زندگی ایرانی- اسلامی و ازدواج در فرهنگ این مرز و بوم انجام داده است.
همچون این اقدامات می توان از چاپ کتاب «قباله های ازدواج در کتابخانه و موزه ملی ملک (۱۱۹۸ تا ۱۳۷۳ ه. ق.)» بر پایه عقدنامه های تاریخی گنجینه اسناد این مجموعه، در سال ۱۴۰۱ توسط انتشارات این موقوفه در تهران نام برد.

این کتاب با مطالعه و تصحیح مهتا باصفا و مرضیه مرتضوی قصاب سرایی با محوریت بررسی و پژوهش بر ۴۸ سند تاریخی موجود در کتابخانه و موزه ملی ملک، روانه بازار نشر شده است.
همین طور می توان به طراحی و تهیه بسته نمایشگاهی سیاری با عنوان «النکاح السنتی؛ ازدواج به روایت آثار کتابخانه و موزه ملی ملک» اشاره نمود که در آن تصویرهایی از اسناد تاریخی، نسخه های خطی و آثار موزه ای این گنجینه، بر روی افزون بر ۴۰ تابلو به چاپ رسیده است. برخی از تابلوهای این نمایشگاه سیار، مراحل ازدواج در سنت ایرانی، از خواستگاری و بله برون تا پاگشا را نشان میدهد.
به همت این مجموعه، کلیپ هایی با موضوع ازدواج نیز تولید شده است که می توان به «عقدنامه امیرکبیر» و «نمایشگاه النکاح سنتی» اشاره نمود. علاقمندان با مراجعه به بخش فیلم خانه در وب سایت کتابخانه و موزه ملی ملک به آدرس www.malekmuseum.org می توانند به تماشای این کلیپ ها بنشینند.
کتابخانه و موزه ملی ملک، در سال ۱۳۱۶ شمسی، وقف حرم مطهر رضوی شده و هم اکنون، همه روزه به جز روزهای تعطیل در ساعات ۸: ۳۰ تا ۱۶: ۳۰ به آدرس تهران، خیابان امام خمینی (ره)، خیابان سی تیر، خیابان یارجانی، خیابان ملل متحد (میدان مشق)، باز است.

منبع: صد کادو