حمایت ده میلیون تومانی ارشاد از استاد شجریان؟!

صد کادو: افشین داورپناه در یادداشتی به «ضرورت اصلاحات جدی در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی» پرداخته است.
به گزارش صد کادو به نقل از ایسنا در این یادداشت آمده است: در فهرستی که با عنوان کمک ها یا حمایت های وزارت ارشاد در سال ۱۳۹۷ از اشخاص حقیقی و حقوقی انتشار یافته، نامی هم از محمدرضا شجریان برده شده است! بر طبق این سند، وزارت ارشاد در سال ۹۷، مبلغ ده میلیون تومان «بابت انجام فعالیت های فرهنگی» در اختیار محمدرضا شجریان قرار داده!
اخیرا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی لیست بعضی از هزینه کردهای مالی این وزارتخانه را اعلام نموده است. صرفاً بابررسی اجمالی همین دو لیست، می توان نگاهی صدمه شناسانه به این وزارتخانه داشت؛
یکی از این اسناد، لیست اشخاص حقیقی و حقوقی است که در سال ۱۳۹۷ از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بعنوان حمایت، مبالغی دریافت کرده اند.
چنین اقدامی با اینکه پرارزش است امابه شکل موجود، نه تنها شفاف سازی نیست و سبب ایجاد ابهامات بیشتر خواهد شد بلکه چه بسا غیراخلاقی هم باشد ـ یا احیانا به برخی برخوردهای دور از انصاف و اخلاق منجر شود؛ برای دوری از ایجاد سوء برداشت‎ها و بی اخلاقی، باید قراردادهای هر کدام از این پرداخت ها هم در دسترس عموم قرار گیرد تا ارزیابی و قضاوت درستی داشته باشند.
برای مثال؛ در لیست اشخاص حقیقی اسم محمدرضا شجریان هم آمده که در سال ۱۳۹۷ مبلغ ده میلیون تومان «بابت انجام فعالیتهای فرهنگی» دریافت کرده است! چند پرسش:
۱ـ این شجریان همان «استاد شجریان» معروف است؟
۲ـ جریان این ده میلیون تومان چیست؟ ده میلیون ناقابل برای چه منظوری هزینه شده و بدین ترتیب اسم استاد شجریان هم در لیست حمایت شدگان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار گرفته است؟
البته در این لیست نام ۸۶ نفر دیگر هم آمده است که از سه تا ۱۰۰ میلیون تومن بابت فعالیت هایی با عناوین فعالیت های فرهنگی، هنری یا ترویج کتابخوانی حمایت شده اند.
در لیست دیگری، ۱۶۱ مورد مبالغ ریز و گاها درشتی که به برخی از موسسات حقوقی پرداخت شده اعلام شده است؛ مشخص نیست چرا در کنار این مبالغ قابل توجه که در این لیست ها دیده می شود، باید مبلغ ده میلیون تومانی که به اسم محمدرضا شجریان منظور شده، و مشخص نیست چیست، قرار بگیرد؟
انتشار اسناد مالی برخی وزارت خانه ها و موسسات دولتی، اتفاق مبارکی است؛ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هم در یکسال اخیر از وزارتخانه های پیشگام در این زمینه بوده است. اقدام بسیار خوبی که با هدف شفاف سازی فعالیت ها و هزینه کردهای این وزارتخانه انجام شده و جای قدردانی دارد؛ اعلام چنین اسنادی، می توان ضمن فراهم کردن زمینه نوعی نظارت همگانی بر عملکرد وزارتخانه ها، جلوگیری از فساد صدمه شناسی و کمک به ارتقاء فعالیت و ساز وکارهای وزارتخانه ها کمک نماید.
فقط بررسی و تحلیل همین دو سندی که اخیرا انتشار یافته است نشان می دهدکه این وزارتخانه به شدت از ضعف و اغتشاش ساختاری و سوء مدیریت در بعضی بخش ها رنج می برد. یقینا چنین مشکلات ساختاری میراثی است از سال های پیشین که کسی برای اصلاح آن اقدامی انجام نداده و در نتیجه، سال به سال وضعیت پیچیده تر و بغرنج تری پیدا کرده است؛ برای مثال در زیر مجموعه این وزارتخانه موسسات و نهادهای گوناگونی وجود دارند که با اینکه در اساسنامه آنها «غیر دولتی» معرفی شده اند اما در عمل بازوهای اجرایی این وزارتخانه در خیلی از زمینه ها به شمار می آیند. هیئت مدیره، مدیرعامل و هیئت امنای چنین موسساتی توسط وزارتخانه و شخص وزیر تعیین می شوند و اعتبارات وزارتخانه با ترک تشریفات در اختیار آنها قرار می گیرد. رویه هایی که با اینکه معمولا قانونی شده اما غیرمنطقی به نظر می آید. همینطور موسساتی هستند که بدون هیچ توجیه قابل قبولی، اعتباراتیدر اختیار آنها قرار گرفته است؛
برای مثال؛ در لیست دومی که منتشرشده، عنوان موسسات حقوقی آمده است که سال قبل مبالغی را از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دریافت کرده اند؛ بخشی از این موسسات، موسسات وابسته به این وزارتخانه اند؛ موسساتی چون مؤسسه نمایشگاه های فرهنگی ایران، موسسه خانه کتاب، بنیاد ملی بازی های کامپیوتری، مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، مؤسسه فرهنگی وهنری توسعه هنرهای معاصر، موسسه میراث مکتوب، بنیاد ادبیات داستانی ایرانیان، بنیاد فرهنگی هنری رودکی، انجمن موسیقی ایران و…. ؛
بخش دیگری هم نهادهایی معمولا دینی ـ مذهبی اند که با عناوین کلی چون «انجام فعالیت های فرهنگی هنری دینی استان ها» مبالغی دریافت کرده اند؛
به اسامی این موسسات توجه کنید:
دانشگاه ادیان ومذاهب، دانشگاه مفید، مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، مؤسسه فرهنگی هنری تک منظوره یادداشت نویزد، مؤسسه فرهنگی هنری تک منظوره ایرانی ها موفق ایساتیس، مؤسسه فرهنگی واطلاع رسانی شبستان نور، مؤسسه فرهنگی وهنری آوای مهرآشنا، مؤسسه رهروان موعود صالح، مؤسسه پیام امام هادی ضد السلام، مؤسسه بنیاد بین المللی فرهنگی و هنری امام رضا (ع )، جامعه قاریان قرآن مشهد، بنیادبین المللی غدیر، بنیاد فرهنگی مهدی موعود، مؤسسه فرهنگی ترجمان وحی، مؤسسه فرهنگی اخلاق و تربیت نبوی قم، مؤسسه فرهنگی رواق حکمت، مؤسسه فرهنگی قران وعترت پیروان هادی، مؤسسه فرهنگی مبحث شناسی احکام فقهی، موسسه اسراء، مؤسسه غیر دولتی انصار الانصار، مؤسسه فرهنگی هنری گفتگوی همکاری آسیا، مؤسسه فرهنگی هنری عتیق پارسه هاتف ساردو(؟!)، موسسه شهر کتاب (!؟) و…. برای رعایت ایجاز از آوردن مبالغی که به این موسسات پرداخت شده است خودداری می کنم ـ برای اطلاع، به سایت وزارتخانه رجوع کنید.
از چنین موسساتی ظاهرا بعنوان مجری بعضی از فعالیت های وزارتخانه استفاده شده اما درباره این لیست چند سوال مهم مطرح است:
ـ چرا اغلب این موسسات در شهر قم قرار دارند؟ ـ و البته برخی مشهد.
ـ چرا اغلب این موسسات نامهای دینی ـ مذهبی را یدک می کشند؟
ـ آیا امکان برخورداری از چنین حمایت هایی بگونه ای برابر برای همه موسسات مشابه وجود داشته است؟ در واقع چرا برخی موسسات یا نهادهای خاص از چنین حمایتی بهر‍مندشده اند یا چرا برخی موسسات خاص بعنوان مجری چنین فعالیت هایی انتخاب شده اند ـ و چرا همه این موسسات مربوط یا متعلق به اشخاص ویژه ای هستند؟
برای مثال؛ دانشگاه ادیان و مذاهب بعنوان یک نهاد غیردولتی که وظیفه اش فعالیت در حوزه آموزش عالی آن هم در زمینه های دینی است برای چه کاری مبلغ ۲، ۵۰۰، ۰۰۰، ۰۰۰ریال دریافت کرده است؟
مثلا بنیاد بین المللی غدیر مبلغی را با عنوان انجام فعالیت های فرهنگی، هنری و دینی استان ها دریافت کرده است! اما معلوم نیست چه فعالیت هایی و چرا این بنیاد؟.
چرا موسسه مهدی موعود باید برای انجام فعالیت های فرهنگی در استان ها (عنوان گنگ و مبهم) مبلغ ۲، ۵۰۰، ۰۰۰، ۰۰۰ کمک دریافت کند؟ منظور چه فعالیت هایی است؟
حدودا درباره بخش عمده این لیست، درست معلوم نیست این موسسات دقیقا در ازای چه فعالیت مشخصی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پول دریافت کرده اند و فعالیت های مورد نظر چه ارتباطی با رسالت و وظیفه اصلی این موسسات داشته است! و چرا این نهادها؟ آیا همه موسسات غیردولتی دیگر هم می توانند از چنین حمایت هایی برخوردار شوند؟
مثلا چرا جامعه قاریان قرآن مشهد مبلغ ۱۳، ۰۰۰، ۰۰۰، ۰۰۰ ریال بعنوان انجام فعالیت های تبلیغ و ترویج قرآن کریم دریافت کرده است؟ مگر وزارتخانه معاونت قرآن و عترت ندارد؟ آیا جامعه قاریان فلان شهر هم می تواند از چنین حمایتی برخوردار شود؟ ملاک پرداخت این کمک ها کدام ساز و کار است؟
حتی در همین شهر قم، موسسات فرهنگی پژوهشی گوناگونی وجوددارند اما مثلا چرا فقط به مؤسسه فرهنگی کتاب شناسی بزرگ شیعه باید مبلغ ۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰/۲ ریال کمک شود؟ براسا چه ملاکی؟
مؤسسه مطبوعاتی نشر آوران مبلغ ۷، ۷۰۰، ۰۰۰، ۰۰۰ برای کدام فعالیت های رسانه ای مطبوعاتی دریافت کرده است؟ همین موسسه مبلغ ۰۰۰/۰۰۰/۸۴/۱۰ ریال با عنوان انجام ارتقای مطبوعات دریافت کرده! ارتقای مطبوعات؟ کدام مطبوعات؟
این همه در حالی است که موسسات گوناگونی در موضوعات گوناگون در زیر مجموعه وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی قرار دارند که قرار بوده بازوهای اجرایی وزارتخانه ها در این زمینه ها باشند.
در مثالی دیگر، «شرکت تعاونی ناشران و کتابفروشان قم» چرا باید مبالغی را با عنوان کلی انجام نشر و ترویج کتابخوانی دریافت کرده باشد و مثلا فلان انجمن فرهنگی یا شرکت تعاونی ناشران در استانی دیگر نه؟
مجموع این مبالغ در حوزه فرهنگ و در مقایسه با وزارتخانه ای چون وزارت نفت، سمت یا… با اینکه مبالغ بسیار چشگیری نیست اما در حوزه فرهنگ و در شرایط فعلی، رقم قابل تاملی است.
در نمونه ای عجیب تر، چرا باید مبلغ زیادی به موسسه ای به نام «شرکت تعاونی یا موسسه فرهنگی هنری کارآفرینان فرهنگ وهنر» پرداخت شودکه از قضا عموم سهامداران آن برخی کارمندان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و موسسات وابسته به آن هستند؟ گفته اند چون وزارت ارشاد خودش به صورت مستقیم نمی تواند برخی پرداخت ها را انجام دهد ازاین رو با چنین شرکت هایی قراردادهایی می بندد تا پرداخت ها از راه این شرکت ها انجام شود! و یقینا این شرکت ها مبلغی را بعنوان سود یا حق الزحمه یا بالاسری برمی دارند! اساسا چرا باید چنین رویه های اشتباه و بدون ضابطه ای وجود داشته باشد؟ ساز و کارها، ضوابط و تشریفات چنین حمایت هایی چیست؟ باز هم می پرسم آیا همه موسسات و نهادهای فرهنگی می توانند این نوع حمایت ها یا همکاری ها برخوردار شوند یا صرفا آن هایی که دست شان می رسد؟
احیانا گفته خواهد شد، این وزارتخانه بعضی از فعالیت هایش را به این موسسات برون سپاری کرده! اما بر مبنای کدام ضابطه؟ امکان دارد گفته شود این پرداخت ها برای انجام فعالیت های ضروری دیگر بوده اما به صورت صوری با این عناوین پرداخت شده است که همین توجیه هم نشان دهنده حاکم شدن رویه های اشتباه و برخی سوء مدیریت ها است.
به هر حال، اسم این کار و به این شکل، شفاف سازی نیست و چه بسا که در شکل کنونی اساسا اقدامی غیراخلاقی باشد یا منجر به برخی برخوردهای دور از اخلاق شود؛ برای دوری از ایجاد سوء برداشت‎ها و بی اخلاقی، بهتر است قراردادهای هر کدام از این پرداخت ها هم در دسترس عموم قرار گیرد تا امکان ارزیابی و قضاوت درستی فراهم گردد.
همه آنچه به صورت خلاصه گفته شد، فقط نشانه هایی است که نشان دهنده لزوم انجام اصلاحات ساختاری و مدیریتی در وزارت محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی است؛ در چند سال گذشته و بخصوص با حضور پرارزش دکتر صالحی در مقام وزارت، امید زیادی به چنین اصلاحاتی در این وزارتخانه بود، که متاسفانه به علل گوناگون، چنین فرصت هایی از دست رفت.
امیدوارم وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با ادامه فرایند شفاف سازی و اصلاح آن، زمنیه نقد، بررسی و انجام اصلاحات ضروری برای ارتقاء عملکرد این وزارتخانه را فراهم آورد.
پی نوشت:
همایون امیرزاده مدیرکل روابط عمومی وزارت ارشاد بعد از انتشار یادداشت ایسنا، در توضیحی گفته است انتشار نام محمدرضا شجریان در فهرست ها کمک های وزارت ارشاد فقط تشابه اسمی است و هیچ ارتباطی به محمدرضا شجریان هنرمند شناخته شده عرصه موسیقی ندارد. البته از ابتدا نقص در اطلاع رسانی متوجه خود ما بوده است. به قولی می توان گفت خودکرده را تدبیر نیست.

منبع: صد کادو